Anlamı
insan ne kadar bilgili olursa olsun her şeyi aklında tutamayacağı için unutulmaması istenilen şey mutlaka yazılmalıdır.
Detaylı Açıklama
Âlim unutmuş, kalem unutmamış atasözü, insan ne kadar bilgili, tecrübeli ve zeki olursa olsun belleğinin sınırlı olduğunu; bu nedenle önemli şeylerin yazıya geçirilmesinin güvenilir bir yol olduğunu anlatır. Buradaki âlim, bilgisi geniş olan kişiyi temsil eder. Eğer böyle biri bile unutabiliyorsa, insanın söze ve hafızaya bütünüyle güvenmesi doğru değildir. Kalem ise bilgiyi koruyan, kayıt altına alan ve süreklilik sağlayan aracı simgeler. Atasözü bu yüzden yazının hafızadan daha kalıcı yönünü över. Günlük hayatta not tutmanın, kayıt almanın, yazılı anlaşmanın ve belgelemenin önemini vurgularken çok yerinde kullanılır. Söz yalnız bireysel unutkanlığa değil, kurumsal hafızaya da ışık tutar. İyi niyetle değil, sağlam kayıtla iş yürütmek gerektiğini söyler. İnsan aklının gücünü küçümsemeden, onun sınırını kabul eden son derece dengeli ve öğretici bir atasözüdür. Bilgiyi korumanın en güvenli yolunun yazı olduğunu çok özlü biçimde dile getirir.
Örnek Cümleler
- Sözleşmede konuşulanları yazmamışlar, şimdi kimse hatırlamıyor; âlim unutmuş, kalem unutmamış.
- Toplantıda her maddeyi not aldı, tartışma çıkınca defteri açtı; âlim unutmuş, kalem unutmamış.
- Hocanın bile aklında kalmamış, eski deftere bakınca çıktı; âlim unutmuş, kalem unutmamış.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bilgisi geniş olan kişi sayıldığı için. Atasözü en güçlü örneği seçip onu bile yetersiz gösterir; kural böylece kimseyi dışarıda bırakmaz. Yazının değeri de bu karşılaştırmayla kurulur; seçim bu yüzden tesadüf değildir.
Küçümsemez. İnsan aklının gücü yadsınmaz; söylenen şey, o gücün sınırlı olduğudur. Unutulmaması istenen şeyin yazıya geçirilmesi bu sınır yüzünden istenir; söz de yazıyı bu yüzden öne çıkarır.
Not tutulmadığı için bir şeyin unutulduğu yerde de, not tutmayı öğütlemek için de söylenir. Sözleşme, borç, ölçü, tarih ya da verilen söz gibi kayıt isteyen konularda sık duyulur; defterini açıp tartışmayı bitiren kişi de bu sözle haklı çıkar.