Anlamı
yoksul, fakir.
Detaylı Açıklama
Altta yok üstte yok sözü, bir kişinin hiçbir maddi imkânı bulunmadığını, elinde avucunda pek bir şeyi olmadığını anlatır. Buradaki alt ve üst, insanın üzerinde taşıdığı ya da çevresinde bulunabilecek her şeyi simgeler; hem altında hem üstünde yoksa, yoksulluk tam ve çıplak hâliyle görünür demektir. İfade çoğu zaman acıma, küçümseme veya çıplak gerçeklik tonuyla söylenebilir; bağlam bunu belirler. Günlük dilde son derece fakir, imkânsız, eli boş kimseler için kullanılır. Yalnız para değil, genel anlamda mahrumiyet hissi de taşır. Söz, yoksulluğu uzun uzun anlatmadan tek cümlede görünür kılar. İnsanın destekten, eşyadan ve birikimden yoksun hâlini çarpıcı şekilde verir. Maddi yetersizliğin çok belirgin olduğu durumları anlatan kısa, keskin ve halk diline özgü bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Eve girdiğimizde gördük ki altta yok üstte yok, sobada odun bile kalmamış.
- Altta yok üstte yok, o çocukları nasıl büyüttü hâlâ şaşıyorum doğrusu.
- İşten çıkarıldı, birikimi de tükendi; şimdi altta yok üstte yok, kirayı bile ödeyemiyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yoksul, fakir kimseyi anlatır. Elinde avucunda kayda değer bir şey yoktur. Kalıp bir sayım yapmaz, bir tarama yapar: bakılacak iki yer sayılır ve ikisi de boş çıkar. Sonuç böylece kesinleşir.
Kişinin sahip olabileceği her şeyi, bütün yönleriyle karşılar. İkileme bir kapsayıcılık sağlar: ne altta ne üstte bir şey varsa yoksulluk eksiksizdir. Yön bildiren iki sözcük arada bakılmadık yer bırakmaz.
Kalıbın kendisi bir değer hükmü taşımaz; hangi tonun geçerli olduğunu söyleyenin tavrı ve cümlenin gerisi birlikte belirler. Kişinin kendisi için söylediğinde ton yakınmaya, başkası için söylediğinde tespite kayar.