Anlamı
bir olayı iyice anlamak.
Detaylı Açıklama
Anlayıp dinlemek deyimi, bir olayı iyice anlamak anlamında kullanılır. Kalıpta iki fiil yan yana gelir, ama bildirilen tek bir iştir: meseleyi baştan sona, eksiksiz kavramak. Kişi olayı yalnız duymuş olmaz; kimin ne yaptığını, işin nasıl geliştiğini ve nereye vardığını da öğrenir. Deyim buyruk biçiminde de kullanılır: bir anlayıp dinle denildiğinde, hüküm vermeden önce meseleyi tam olarak öğren denmiş olur. Tartışmalarda, şikâyetlerde ve karar verilmesi gereken durumlarda kullanılır. Halk dili kavramanın eksiksiz olmasını iki fiili birleştirerek anlatmış; kalıp bu yüzden tek fiilden daha güçlü durur ve bir olayı dikkatle, eksiksiz öğrenmeyi vurgular. Duymakla anlamak arasındaki farkı da böylece açıkça ortaya koymuş olur.
Örnek Cümleler
- Bir anlayıp dinle, ondan sonra kızarsın; belki de çocuğun suçu yoktur.
- Meseleyi anlayıp dinlemeden karar verdiler, sonra da geri adım atmak zorunda kaldılar.
- Muhtar olayı bir güzel anlayıp dinledi, sonra iki tarafı da karşısına aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıp bağ-fiille kurulur: anlayıp biçimi zarf görevindedir, asıl yüklem dinlemektir. İki fiil böylece tek bir eylem gibi okunur. Ekin düşürülmesi kalıbı bozar; anlamak ve dinlemek ayrı ayrı söylendiğinde deyim ortadan kalkar.
Duymak kulağın işidir, kendiliğinden olur; bu kalıp ise bir çaba ister. Kişi soru sorar, ayrıntıyı kovalar, eksik kalan yeri tamamlar. Duyan kişi bilgilenmiş sayılmaz; kalıp bu ayrımı tek söyleyişte kurar.
Hüküm vermek üzere olan birini durdurmak için buyrukla söylenebilir: bir anlayıp dinle. Olan biteni anlatırken de kullanılır: muhtar olayı anlayıp dinledi, sonra kararını verdi. Olumsuz biçimi ise acele verilmiş bir kararı eleştirir.