Anlamı
iş işten geçtikten sonra verilen öğüdün değeri yoktur.
Detaylı Açıklama
Araba devrilince yol gösteren çok olur atasözü, iş işten geçtikten sonra verilen öğüdün değeri olmadığını anlatır. Araba devrilmişse zarar doğmuş, fırsat kaçmıştır; o andan sonra ne yapılması gerektiğini söylemek kolaydır, çünkü sonucu herkes görmüştür. Söz, iş sırasında susanların olay bitince akıl vermeye başlamasını alaycı biçimde eleştirir. Kalıp yanlış bir karardan, batan bir işten ya da yaşanan bir kazadan sonra anılır; toplantılarda, aile içinde ve iş yerinde duyulur. İçinde sitem vardır: öğüt verecek olan, gerektiği anda konuşmalıdır. Sözün araba kırıldıktan sonra ve araba kırılınca biçiminde söylenen varyantları da vardır, anlam bunlarda da değişmez. Halk bilgeliği burada sözün doğruluğunu değil, zamanında söylenmiş olmasını ölçü sayar.
Örnek Cümleler
- İş battıktan sonra konuşan çok oldu; araba devrilince yol gösteren çok olur.
- Toplantıda kimse ses çıkarmadı, sonuç kötü olunca herkes akıl vermeye başladı; araba devrilince yol gösteren çok olur.
- Önceden sustular, sonradan ahkâm kestiler; araba devrilince yol gösteren çok olur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İş sırasında susup olay bittikten sonra akıl verenleri. Söz zaman zarfıyla kurulur: devrilince denir, devrilirse değil. Şart değil, gerçekleşmiş bir an anlatılır; zarar zaten olmuştur, öğüt ondan sonra gelir.
Öğüdün zamanıdır. Söz doğru ile yanlışı değil, zamanında söyleneni sonradan söylenenle karşılaştırır. Bu yüzden atasözü akıl verenin bilgisine dokunmaz; yalnız konuştuğu anı ölçer ve kusuru orada bulur.
Vardır. Araba kırıldıktan sonra yol gösteren çok olur ve araba kırılınca yol gösteren çok olur biçimleri de kullanılır; anlam bunlarda da değişmez, yalnız kullanılan fiil ayrıdır; hepsi aynı yergiyi taşır.