Anlamı
vakit geçmeden, sıcağı sıcağına.
Detaylı Açıklama
Arası geçmeden sözü, vakit geçmeden, sıcağı sıcağına anlamında kullanılır. Bir olayın üzerinden zaman geçmeden, tazeliği bozulmadan iş görülmesi gerektiğinde söylenir. Kalıp çoğunlukla öğüt ya da öneri cümlelerinde geçer: kırgınlık büyümeden konuşmak, öğrenilen bilgi unutulmadan tekrarlamak, sıcak bir haber soğumadan harekete geçmek gibi. İçinde bir aciliyet duygusu vardır. Aile içi meselelerde, öğrenmede ve iş takibinde duyulur. Gecikmenin işi zorlaştıracağı düşüncesi kalıbın temelini oluşturur; zaman geçtikçe hem duygular soğur hem de ayrıntılar unutulur. Halk dili zamanında davranmayı bu kısa kalıpla öğütler ve söz çoğunlukla bir çağrı olarak kullanılır. Kalıp cümlenin başında da ortasında da bulunabilir; her iki yerde de aynı aciliyeti duyurur. Sıcağı sıcağına söyleyişiyle birlikte de kullanılır.
Örnek Cümleler
- Bu meseleyi arası geçmeden konuşup çözelim, yoksa iş büyüyüp içinden çıkılmaz.
- Çocuk konuyu yeni öğrendi; arası geçmeden bir kez daha üzerinden geçelim.
- Kırgınlık daha büyümeden, arası geçmeden gidip özür dilemek en doğrusu olacak.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Vakit geçmeden, sıcağı sıcağına iş görmeyi. Kalıp zarf görevindedir; tek başına yüklem olmaz, hep bir eylemi niteler. Olumsuz bağ-fiille kurulur: geçmeden denir, geçince değil. Ek aciliyeti taşır, yapı da bunu duyurur.
Yoktur. Söylenen şey acele etmek değil, doğru zamanı kaçırmamaktır. Bu yüzden kalıp sakin bir öneri cümlesinde de rahatça yerini bulur: arası geçmeden bir uğrayalım denir. Ton yumuşak kalır.
Söz cümlenin başında da ortasında da durabilir; yeri değişse de anlam bundan etkilenmez. Sıcağı sıcağına sözüyle yan yana da kurulur; iki söyleyiş birbirini pekiştirir ve aynı çağrıyı yapar.