Anlamı
iyiyi amaçlayanlar iyiye, kötüyü amaçlayanlar ise kötüye ulaşırlar.
Detaylı Açıklama
Arayan Mevla'sını da bulur, belasını da atasözü, iyiyi amaçlayanların iyiye, kötüyü amaçlayanların kötüye ulaşacağını anlatır. Sözde arayış bir niyet meselesidir: insan neyin peşine düşerse sonunda onu bulur. İki uç yan yana konur; Mevla iyiliğin ve hayrın, bela ise kötülüğün karşılığıdır. Atasözü hem umut verir hem uyarır: doğru yolda ısrar eden karşılığını alır, kötülük peşinde koşan da aradığını bulur. Kalıp öğüt verirken, bir kimsenin başına gelenler anlatılırken ve tercihlerin sonucu tartışılırken söylenir. İçinde sorumluluk düşüncesi vardır; sonuç rastlantı değil, arayışın karşılığı sayılır. Hakkını arayan da, kötü arkadaş peşine düşen de bu sözle anlatılabilir. Söz kaderi değil, kişinin yönelişini öne çıkarır; bu yüzden sorumluluk arayanın kendisine bırakılmış olur.
Örnek Cümleler
- İyiliğin peşine düşersen iyilik bulursun; arayan Mevla'sını da bulur, belasını da.
- O kötü arkadaşları kendi arayıp buldu, başı da derde girdi; arayan Mevla'sını da bulur, belasını da.
- Yıllarca hakkını aradı, sonunda kazandı davayı; arayan Mevla'sını da bulur, belasını da.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnsanın neyin peşine düşerse ona ulaşacağını. Söz geniş zamanla kurulur: bulur denir. Yüklem iki kez değil bir kez söylenir; ikinci yarı yalnız nesnesini değiştirerek aynı fiile bağlanır, kuruluş böylece sıkışır.
Aynı kuralın iki yönünü göstermek için. Da bağlacı iki kez tekrarlanır ve iki sonucu eşit ağırlıkta tutar. Hiçbiri öne çıkarılmaz; hangi yolun seçileceği arayanın kendisine bırakılır. Denge bağlaçta kurulur.
Hem önceden uyarı hem sonradan değerlendirme olarak. İş olmadan söylendiğinde yol gösterir, olduktan sonra söylendiğinde hüküm verir. Aynı cümle iki ayrı zamanda iki ayrı iş görür; zamanlama yönü belirler.