Anlamı
1) başkasına yapmayı tasarladığı kötülük kendi başına gelmek; 2) iş yapmakta olan birine engel olmak, yürümesine engel olmak.
Detaylı Açıklama
Ayağına dolanmak iki durumu karşılar. Birincisi, başkasına yapmayı tasarladığı kötülüğün kendi başına gelmesidir; kurulan tuzak dönüp sahibinin ayağına dolanır. İkincisi, iş yapmakta olan birine engel olmak, onun yürümesine engel olmaktır; ayağa dolanan şey kişiyi ilerletmez, adımını kısar. Aynı kalıp ayağına dolaşmak biçiminde de kurulur. Birinci anlam bir ibret tonu taşıyabilir: hazırlanan kötülük sonunda sahibini bulmuştur. İkinci anlamda dolanan şey bir iş, bir borç, bir dedikodu ya da bir canlı olabilir: bulaşık yıkayan birinin ayağına kedi dolanır. Kalıbın öznesi dolanan şeydir, engellenen kişi değildir; o, ayağın sahibi olarak anılır. Kazma elin kuyusunu, kazarlar kuyunu sözü de başkasına kötülük yapanın aynı karşılığı göreceğini söyler.
Örnek Cümleler
- Başkasına kurduğu tuzak sonunda kendi ayağına dolandı, adam işinden oldu.
- Mutfakta akşam yemeğini yetiştirmeye çalışırken küçük çocuklar durmadan ayağına dolanıyordu.
- Yaydığı dedikodu ayağına dolandı, sonunda kendisi çok zor durumda kaldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Başkasına tasarlanan kötülüğün dönüp kendi başına gelmesini ve iş yapmakta olan birine engel olunmasını karşılar. İlkinde kişi kendi kurduğu düzeneğe takılır, ikincisinde dışarıdan gelen bir şey onu yürütmez.
Dolamak fiiline -n- eki gelerek yapılmıştır. Kalıpta dolanan şey kendiliğinden sarılıyormuş gibi anlatılır; onu dolayan bir el anılmaz. Birinci anlamda da kötülüğü geri çeviren biri söylenmez, kötülük kendiliğinden döner.
Ayağın kime ait olduğudur. Birinci anlamda ayak, kötülüğü tasarlayan kişinin kendi ayağıdır: kurduğu tuzak kendi ayağına dolanır. İkinci anlamda ise iş yapmakta olan birinin ayağıdır; dolanan şey onu durdurur, yürümesini güçleştirir.