Anlamı
bir kaynaktan sürekli olarak çıkar sağlamak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kaynağı, kurumu, işi veya makamı sürekli çıkar sağlanan bir alan hâline getirmek anlamında kullanılır. Burada 'arpalık', emek ve hak ölçüsünden çok, hazır gelir sağlayan ve kişiye kolay kazanç getiren kaynak fikrini taşır. Bir görev yerinin, makamın, kurumun ya da ilişkinin kişisel menfaat için kullanılmasına yönelik güçlü bir eleştiri içerir. Günlük dilde siyasi eleştiri, kurum içi kayırma, aile içi çıkar düzeni ve sürekli gelir sağlanan rahat alanlar için sık duyulur. Deyim, yalnızca bir kerelik yararlanmayı değil, düzenli ve alışılmış çıkar devşirmeyi anlatır. Bu yüzden içinde sömürü, kayırma ve haksız kazanç eleştirisi bulunur. Kişi bir yeri işlevi için değil, kendisine akacak fayda için kullanıyorsa o alanı arpalık yapmış sayılır. Toplumsal hayatta gücün ve makamın kişisel çıkara dönüştürülmesini halk dilinde son derece keskin ve yerleşik bir ifadeyle anlatan önemli deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- Kurumu resmen arpalık yapmışlar.
- Haberi duyunca herkes arpalık yaptı.
- Herkes fark etti ki çoktan arpalık yapmış.
Kökeni ve Hikayesi
Rivayete göre Osmanlı idarî düzeninde 'arpalık', bazı kişilere gelir kaynağı olarak tahsis edilen yerler için kullanılan tarihsel bir terimdi. Bu tarihsel arka plan, deyimin bugünkü çıkar kapısı anlamını beslemiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Mecazi yapısı nedeniyle birebir çeviri anlam kaybına yol açar. En iyi yol, bir örnek durum üzerinden açıklamaktır.
Hayır, kurumlar kadar iş yerleri, ilişkiler ve herhangi bir gelir kapısı hâline getirilmiş alanlar için de kullanılabilir.
Çünkü hak, emek ve kamu yararı yerine kişisel çıkarı merkeze alan düzeni görünür kılar. Bir görev yerinin, makamın, kurumun ya da ilişkinin kişisel menfaat için kullanılmasına yönelik güçlü bir eleştiri içerir.