Anlamı
bir kaynaktan sürekli olarak çıkar sağlamak.
Detaylı Açıklama
Arpalık yapmak, bir kaynaktan sürekli olarak çıkar sağlamaktır. Kalıbın iki koşulu vardır: ortada yararlanılan bir kaynak bulunur ve bu yararlanma bir kerelik değil, süreklidir. Bir kurum, bir görev, bir işletme ya da bir ilişki kişiye düzenli gelir getiren bir yer hâline getirilmişse arpalık yapılmış olur. Kalıp kaynağın kendi işini görmesini değil, bir kimseye akan çıkarı öne çıkarır. Bu yüzden söz yerme bildirir; kaynağın asıl işinden çıkarılıp kişisel kazanca çevrildiğini duyurur. Öznesi çıkarı sağlayan kimse, nesnesi ise arpalığa çevrilen kaynaktır. Sağlanan çıkarın büyük olması da şart değildir; belirleyici olan sürekliliktir. Kaynağın kime ait olduğu ise cümlede ayrıca belirtilir. Kalıp çıkarın nasıl sağlandığını da anlatmaz; kayırma, ihmal ya da yetkiyi kötüye kullanma yolu cümlenin gerisinden anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Kooperatifi babadan oğula arpalık yapmışlar, yıllardır kimse gidip hesap soramamış.
- Şu vakfı arpalık yapmaktan vazgeçin de para gerçekten öğrencilere gitsin.
- Küçük bir şubeyi bile arpalık yapmayı becermiş, her ay pay alıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Girmez. Kalıbın koşulu yararlanmanın sürekli olmasıdır. Bir defalık kazanç için arpalık yapmak denmez; söz, kaynağın düzenli bir gelir kapısına çevrilmesini bildirir. Kalıbı kuran şey de bu düzenliliktir.
Düzenli çıkar sağlayabilecek her kaynak. Kalıp geçişlidir; arpalığa çevrilen şey nesne olur. Kaynağın büyüklüğü belirleyici değildir, ölçü sürekliliktir; küçük bir yer de pekâlâ aynı duruma düşebilir, büyüklük aranmaz.
Çünkü kaynak kendi işini görmek yerine bir kimseye çıkar sağlamak için kullanılmaktadır. Kalıp bu yer değiştirmeyi duyurur ve durumu onaylamadığını belli eder. Yerme, çıkarın kendisinden çok kaynağın amacından saptırılmasına yöneliktir.