Anlamı
1) 'bundan daha ucuza olmaz' anlamında kullanılan bir söz; 2) alay 'daha aşağı bir durumu kendine layık görmez' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Aşağı kurtarmaz iki anlamda kullanılır. Birincisi pazarlıkla ilgilidir: bundan daha ucuza olmaz demektir; satıcı ya da işi yapan kimse alt sınırı bildirir. İkincisi alay yollu söylenir ve kişinin daha aşağı bir durumu kendine layık görmediğini anlatır. Birinci anlamda söz fiyat üzerinedir, pazarlığı kapatır ve daha aşağısının kabul edilmeyeceğini duyurur. İkinci anlamda ise azıyla yetinmeyen, gösterişli davranan kimse için kurulur ve yerme bildirir. 'Aşağısı kurtarmaz' biçimi de aynı iki anlamda söylenir. Kalıp olumsuz kurulur; kurtarır biçiminde bir karşılığı yoktur. Hangi anlamın kastedildiği cümlenin gerisinden anlaşılır: ortada bir fiyat varsa birinci, bir kimsenin tutumu anlatılıyorsa ikinci anlam söz konusudur. Kalıbın öznesi fiyat ya da durumdur, kişinin kendisi değildir.
Örnek Cümleler
- Ustaya sorduk, bu iş ancak bu paraya olur, aşağı kurtarmaz dedi.
- Bu malın aşağısı kurtarmaz, daha ucuzunu arasan da bulamazsın bence.
- Tatile uçakla gidiyormuş; beyefendiye artık otobüs filan aşağı kurtarmaz oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamı vardır. Birincisi pazarlıkta, ikincisi alay yollu kullanılır. Söz yalnız olumsuz biçimde yaşar; olumlusu kurulmaz. İki anlam da bu tek biçimi paylaşır; aşağısı kurtarmaz söyleyişi de aynıdır.
Alt sınırı bildiren taraf. Kalıbın öznesi fiyattır, kişi değil; aşağısı kurtarmaz denir. Alt sınırın ne olduğu cümlede ayrıca belirtilir; söz pazarlığı orada kapatır, karşı taraf daha aşağısını isteyemez.
Kendine daha aşağısını yakıştırmayan tutum yerilir. Söz alay yollu söylendiği için onaylama değil, iğneleme bildirir. Kişinin gerçekten öyle bir imkânı olup olmadığı sözün konusu değildir; yerilen şey imkân değil, aşağısını kabul etmeyen tavırdır.