Anlamı
işbaşında bulunan bir kimse yasayı çiğneyerek sert davranmak.
Detaylı Açıklama
Asıp kesmek, işbaşında bulunan bir kimsenin yasayı çiğneyerek sert davranmasıdır. Kalıbın üç koşulu vardır: kişi işbaşındadır, yani elinde yetki bulunur; davranışı serttir; ve bu sertlik yasanın dışına taşar. Yetkisi olmayan birinin sert davranması bu sözle anlatılmaz. Kalıp sertliği tek başına yermez, yasayı çiğneyerek yapılan sertliği yerer. Kimseyi dinlemeden ceza vermek, kuralı bir yana bırakıp korkuyla iş yürütmek, hakkı gözetmeden hüküm dağıtmak bu sözün kapsamındadır. Sözdeki asmak ve kesmek fiilleri eski ağır cezaları anar; kalıp bu iki fiili yan yana getirerek sertliğin derecesini gösterir. Davranışın sonunda ne olduğu ise kalıpta bildirilmez; sözü söyleyen yalnız o davranışı adlandırır. Kalıbın öznesi yetkiyi elinde tutan kimsedir; karşısındakiler ise bu sertliğe uğrayan taraftır.
Örnek Cümleler
- Göreve gelir gelmez asıp kesmeye başladı; savunma bile almadan üç kişiyi işten attı.
- Mevzuatı bir yana bırakıp asıp kesen o amirden herkes şikâyetçiydi ama kimse konuşamıyordu.
- Yetkisini aşıp asıp kesenler er geç hesap verir; kanun sonunda herkese işler.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kişi elinde yetki bulundurur, davranışı ölçüsüzdür ve sınır aşılmıştır. Kalıp iki fiilden kurulur; asıp bağ-fiildir, asıl yüklem kesmektir. Yetkisiz kişi için kurulmaz; ikisi birlikte tek bir davranışı adlandırır.
Yalnızca sertlik yerilmez. Kuralına göre sert davranan görevli için bu söz kurulmaz; yerilen şey yetkinin sınırının aşılmasıdır. Söz bu yüzden doğrudan bir suçlamadır ve ölçüsüzlüğü adlandırmış olur.
Eski ağır cezaları. Gerçekten böyle bir ceza verilmesi gerekmez; benzetme yoluyla kurulan bir abartıdır. Söyleyen davranışı ölçüsüz bulduğunu böyle belli eder; iki fiil de artık uygulanmayan cezaları anar.