Anlamı
güçlü olduğunda ağır ve büyük işler yapan, büyük kazançlar elde eden kimse, güçten düşünce pek küçük işlerle uğraşır, azla yetinir.
Detaylı Açıklama
Aslan kocayınca sıçan deliği gözetir atasözü, güçlü olduğunda ağır ve büyük işler yapan, büyük kazançlar elde eden kimsenin, güçten düşünce pek küçük işlerle uğraştığını, azla yetindiğini anlatır. Sözdeki sahne bellidir: gençken büyük av peşinde koşan aslan, yaşlanınca sıçan deliğinin başında beklemeye başlar. Atasözü bu görüntüyü insana uygular. Bir zamanlar büyük işler çeviren kimse, gücü azalınca küçük işlere razı olur. Söz kişiyi yermez; olup biteni bildirir ve gücün kalıcı olmadığını hatırlatır. Küçülmenin yaşlılıktan mı, hastalıktan mı yoksa başka bir sebepten mi olduğu atasözünde belirtilmez. Kurt kocayınca köpeğin maskarası olur atasözü de güçten düşen kimsenin durumunu anlatır, ama orada küçülmenin yanında aşağılanma da vardır.
Örnek Cümleler
- Koca fabrikayı çeviren adam bugün ufak tefek işlerle avunuyor; aslan kocayınca sıçan deliği gözetir.
- Gençliğinde dağ taş gezip av peşinde koşardı, şimdi bahçedeki tavuklarla uğraşıyor; aslan kocayınca sıçan deliği gözetir.
- Yıllarca ligin en çok gol atan forveti, dizleri tutmayınca mahalle takımında oynamaya razı oldu; aslan kocayınca sıçan deliği gözetir.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Aslan güçlü dönemindeki kişiyi, sıçan deliği ise güçten düşünce razı olduğu küçük işi. Söz şart zarfıyla kurulur: kocayınca denir. Yapı iki dönemi tek cümlede karşılaştırır; aradaki fark böylece görünür olur. Büyük av ile sıçan deliği arasındaki uçurum ölçüdür; atasözü onu insana uygular.
Yermez. Söz geniş zamanla kurulur: gözetir denir. Kip bir kural bildirir, bir suçlama değil; gücün kalıcı olmadığı hatırlatılmış olur. Küçülmenin isteyerek olup olmadığı da söylenmez; kip hükmü yumuşatır.
Belirtilmez. Kocamak fiili yaşlanmayı bildirir ama atasözü onu tek sebep saymaz; hastalık ya da başka bir düşüş de aynı yere çıkar. Durumun geçici olup olmadığı da bildirilmez; söz yalnız bugünkü hâli anlatır.