Anlamı
değerli ama talihsiz kimseler, kişiliklerine uygun olmayan ağır ve aşağılık işlerde kullanılırlar.
Detaylı Açıklama
Atasözü atın iki hâlini karşılaştırır. Binek atı hafiftir, koşar, değeri görünür; arabaya koşulan at ise yük çeker, ağır işte kullanılır ve koşuculuğu artık görülmez. Halk bu düşüşü talihe bağlar: değerli ama talihsiz kimseler, kişiliklerine uygun olmayan ağır ve aşağılık işlerde kullanılırlar. Söz kişinin yeteneksizliğinden değil, bahtından söz eder; kabahat kişide değil, onu o işe düşüren koşullardadır. Bu yüzden içinde hem acıma hem de kabulleniş bulunur. Değeri bilinmeyen, hak ettiğinden aşağı işlerde çalıştırılan biri için söylenir; kimi zaman kişi kendi hâlini anlatmak için de kurar. Yükün ağırlığı kadar işin niteliği de sözün konusudur; ağır olduğu kadar aşağı görülen bir işten söz edilir.
Örnek Cümleler
- Mühendislik okudu, şimdi depoda gece bekçiliği yapıyor; atın bahtsızı arabaya düşer.
- Koca ustayı inşaatta taş taşımaya verdiler; atın bahtsızı arabaya düşer.
- Atın bahtsızı arabaya düşer; ülkesinde cerrah olan adam burada bulaşıkçılık yapıyor.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sözün yönelttiği bir suç yoktur. Anlatılan kişi işini bilmeyen biri değildir, tersine değeri kabul edilmiştir; onu aşağı işe düşüren şey talihidir. Bu yüzden cümlede kınama değil, acıma duyulur.
At, değerli sayılan kişiyi karşılar; araba ise onun düştüğü ağır ve aşağı görülen işi. Binek atı koşmak için beslenir, arabaya koşulan at yük çeker; sözün anlattığı düşüş de tam olarak budur.
İstemeden olan bir şeyi bildirdiği için. Arabaya koşulmak bir seçim değildir; at oraya kendi isteğiyle gitmez, düşer. Yönelme eki de varılan yeri gösterir. Fiil böylece kabahati atın üstünden alır ve olanı bir talih işi gibi sunar.