Anlamı
'doğruyu, gerçeği ararsan' anlamında kullanılan bir söz:
'Ömrü savaş içinde geçer insanın, aslına bakarsan ekmeğini topraktan çıkarmak için.' -A. Erhat.
Detaylı Açıklama
Aslına bakarsan, doğruyu ya da gerçeği ararsan anlamında kullanılan bir sözdür. Kalıp cümlenin başında ya da ortasında yer alır; ardından söylenecek olanın işin gerçeği olduğunu duyurur. Konuşan kimse böylece görünenin ötesine geçtiğini bildirir. Söz bir düşünceyi yumuşatmak için de kurulur: önce bir şey söylenir, sonra aslına bakarsan denip asıl kanı açıklanır. 'Aslına bakılırsa' biçimi de aynı işi görür. Kalıp kendi başına bir yargı taşımaz; yargıyı ardından gelen cümle söyler. Söylenenin gerçekten doğru olup olmadığı da bu sözle güvence altına alınmaz. Konuşanın samimi olup olmadığı ise kalıpta değil, cümlenin gerisinde belli olur. Kalıptan sonra gelen söz, önceki bir düşünceyi düzeltebilir ya da ona bir çekince ekleyebilir.
Örnek Cümleler
- Aslına bakarsan ortada bir para meselesi yoktu, sarsılan şey aramızdaki güvendi.
- Ona kızıyorum ama aslına bakarsan bir yerde hak da veriyorum galiba.
- Aslına bakarsan bu işe daha baştan beri pek sıcak bakmıyordum ben.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Asıl kanıya geçişi hazırlar. Kalıp şart kipiyle kurulur: bakarsan denir. İkinci kişiye seslenir; dinleyeni işin içine katmış olur. Aslına bakılırsa biçimi ise edilgen kurulur ve aynı işi görür.
Taşımaz. Kalıp yalnız geçişi kurar; hükmü sonraki cümle verir. Tek başına kullanıldığında söz yarım kalır, bir bağlama sözü gibi işler. Söylenenin doğruluğunu da kanıtlamaz; samimiyet ancak sonradan anlaşılır.
Aynı işi görür; ikisi de doğruyu, gerçeği ararsan anlamını verir. Biri karşısındakine seslenir, öteki edilgen kurulur ve kimseye yönelmez. Aralarındaki tek ayrım bu seslenmedir; geçiş işlevi ikisinde de aynıdır.