Anlamı
ateşli silahla mermi atmaya başlamak.
Detaylı Açıklama
Ateş açmak, ateşli silahla mermi atmaya başlamaktır. Kalıpta üç öge vardır: ateşli silah, mermi ve atmaya başlama. Başlamak fiili önemlidir; kalıp sürmekte olan bir atışı değil, atışın başlangıcını bildirir. Öznesi silahı kullanan taraftır: bir asker, bir avcı, bir birlik. Hedef belirtilirse yönelme ekiyle gösterilir: bir hedefe, bir yöne ateş açılır. Hedef anılmadan da kullanılır; o zaman yalnız atışın başladığı bildirilir. Askerî ve resmî dilde sık geçer; tutanaklarda, haberlerde bu biçimiyle yer alır. Kalıbın karşıtı ateş kesmektir; biri başlangıcı, öteki bitişi bildirir. Havaya ateş açmak da bu kalıpla anlatılır; hedef gözetmeyen bu atış uyarı amacıyla da yapılabilir. Kurşun atmak da silahla mermi atmayı anlatır, ama başlangıcı değil atışın kendisini adlandırır.
Örnek Cümleler
- Nöbetçiler karanlıkta bir karaltı görünce hemen havaya doğru ateş açtılar.
- Avcı sürüyü ürkütmemek için ateş açmadan önce epeyce bekledi orada.
- Gelen emirle birlik hedefe ateş açtı, çatışma da böyle başladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kurulur: ateş açıldı denir. Edilgen biçim atışı yapanı cümleden düşürür; tutanaklarda fail belli olmadığında bu yol seçilir. Etken kuruluşta ise silahı kullanan taraf öznedir. İki biçim arasında anlam farkı aranmaz, yalnız failin görünürlüğü değişir.
Bildirilmez. İsabet olup olmadığı, kaç el atıldığı, hedefe ulaşılıp ulaşılmadığı kalıpta yer almaz. Ateş açmanın haklı olup olmadığı da tartışılmaz. Kalıp yalnız eylemin başladığını söyler; gerisini cümle anlatır.
Ateş kesmektir. Biri atışın başlamasını, öteki durmasını bildirir. İki kalıp aynı olayın iki ucunu anlatabilir: ateş açan birlik, emir gelince ateşi keser. Öznesi ikisinde de atışı yapan taraftır.