Anlamı
hasmın pek önemsenmediğini anlatan bir söz.
Detaylı Açıklama
Cirim, bir şeyin cüssesi, kapladığı yerdir. Atasözü en yakıcı örneği seçer: ateş bile ancak kendi cirmi kadar yeri yakabilir, ondan büyüğüne gücü yetmez. Kalıp şart kuruluşuyla başlar; karşı taraf en tehlikeli şeye, ateşe benzetilse bile varacağı sınırın belli olduğu söylenir. Bu ölçü hasma uygulandığında, verebileceği zararın kendi boyuyla sınırlı kaldığı anlatılmış olur. Söz, karşısındakini tehlike bakımından büyütmeyen kişinin ağzından çıkar; korkutmaya çalışan, sesi gücünden yüksek çıkan biri için kurulur. Tehdit edilen taraf bu sözle hem kendi çevresini yatıştırır hem de karşısındakini ciddiye almadığını bildirir. İçinde küçümseme vardır, bu yüzden serinkanlı bir değerlendirme gibi değil, sert bir karşılık gibi duyulur. Ölçülen şey hasmın ne yapacağı değil, ne kadarını yapabileceğidir.
Örnek Cümleler
- Rakip firma büyük laf ediyor ama ateş olsa cirmi kadar yer yakar, pazarın yüzde ikisi onlarda.
- Üç kişilik grup bütün kurultayı dağıtacakmış; ateş olsa cirmi kadar yer yakar.
- Karşı taraf duruşmada ne kadar bağırsa da ateş olsa cirmi kadar yer yakar, ellerinde tek belge yok.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Ateşin kendisine bağlanır. Yakabileceği alanı belirleyen, dışarıdan konmuş bir engel değil, onun kendi büyüklüğüdür. Kadar edatı da bu ölçüyü çizer. Sınırın içeriden gelmesi sözün can alıcı yanıdır; iyelik eki düşseydi cümle bu bağı kuramazdı.
Gerçekleşmemiş bir varsayımı bildirir. Karşı taraf ateş değildir; söz onu en yakıcı şeyle bir tutsa bile sonucun değişmediğini söyler. Şart kipi en geniş ihtimali baştan kabul edip yine de sınırı gösterir. Kabul etmek burada küçümsemenin aracıdır.
Küçümseyici ve kendinden emin bir tonu vardır; meydan okumaya yakın durur. Bu yüzden uzlaşma aranan bir konuşmada değil, tarafların birbirine karşı konum aldığı, güç ölçüsünün tartışıldığı yerlerde duyulur.