Anlamı
halkın düzen içinde çalışmasını baştakiler sağlar.
Detaylı Açıklama
Atasözü bedeni örnek alır: ayak kendi başına yürümez, onu yürüten baştır. Karar baştadır, hareket ayaktadır. Halk bu düzeni topluma uygular ve halkın düzen içinde çalışmasını baştakilerin sağladığını söyler. Yönetim iyi işliyorsa işler yürür, baş şaşarsa ayak da şaşar. Söz bu yüzden sorumluluğu aşağıya değil yukarıya bağlar; aksaklık görüldüğünde önce yönetime bakılmasını ister. Devlet, kurum, iş yeri, aile gibi başı belli olan her topluluk için kurulabilir. Baş nereye giderse ayak da oraya gider sözü de küçüklerin büyüklerin izinden gittiğini söyler; bu atasözü ise işin yürümesini doğrudan baştakilere bağlar. Balık baştan kokar da bozulmanın yukarıdan başladığını anlatır. Bir okulun, bir hastanenin ya da bir fabrikanın durumu bu sözle değerlendirilebilir.
Örnek Cümleler
- Genel müdür toplantılara hiç gelmez olunca şubelerde de kimse işine sahip çıkmadı; ayağı yürüten baştır.
- Yönetici değişir değişmez aksayan işler bir ayda yoluna girdi; ayağı yürüten baştır.
- Takım üst üste yenilince oyuncular değil teknik direktör değiştirildi; ayağı yürüten baştır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Baştakilerdedir. Atasözü işlerin yürümesini ya da aksamasını doğrudan yönetime bağlar; ayak kendi başına yürümediği için düzenin kurulması da bozulması da baştan gelir. Aşağıdakilerin kusuru ikinci planda kalır.
Ettirgen bir sıfat-fiildir; yürüyen değil, yürümeyi sağlayan anlatılır. Baştır yüklemi de ad cümlesi kurar ve hükmü kesinleştirir. Ayak özne değil, nesne konumundadır; işi yapan görünse de belirleyen taraf o değildir.
Bedende baş, toplumda ise baştakileri, yani yönetenleri karşılar; ayak da onların yönettiği halkı. Başkan, başhekim, başöğretmen gibi sözlerde de baş yöneten yeri anlatır. Atasözü bu iki kullanımı tek bir görüntüde birleştirir.