Anlamı
bir kimseyi çekiştirmek:
'Ara sıra ötekinin berikinin ayağına ip takmaktan başka konuşacak lakırtıları olmazdı.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Ayağına ip takmak, bir kimseyi çekiştirmektir. Çekiştirmek, kişi ortada yokken onun hakkında kötü konuşmak, kusurlarını sayıp dökmektir. Sözü söyleyen özne olur; çekiştirilen kişi ise ayağıyla birlikte anılır: onun ayağına ip takıyorlar. Konuşanı harekete geçiren şey kıskançlık olabilir, eski bir kırgınlık ya da alışkanlık da olabilir. Anlatılan şey yüz yüze söylenen bir eleştiri değildir; söz, kişinin arkasından yapılan konuşmayı anlatır. Kalıp söylenenin doğru olup olmadığını tartmaz, doğru sözle yalan söz aynı kalıpla anılır. Arkadan söylemek ve insan eti yemek de birini çekiştirmeyi anlatır. İş yerinde, komşular arasında ya da bir aile toplantısında, orada bulunmayan biri hakkında yapılan kötü konuşma bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Düğünde gelinin annesi yanlarından ayrılır ayrılmaz kadınlar onun ayağına ip takmaya başladı.
- Başarısını çekemeyen iş arkadaşları toplantı aralarında onun ayağına ip takıyordu.
- Yüzüne karşı bir şey demez ama arkadan ayağına ip takar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Arkadan konuşmayı anlatır: birinin yokluğunda kusurlarını sayıp dökmeyi, adını başkalarının yanında aşağı çekmeyi. Söylenen söz muhatabına ulaşmaz, çevresine yayılır; kişi kendisi hakkında konuşulduğunu sonradan duyabilir, bazen hiç duymayabilir de.
İp belirtisiz nesnedir; ek almaz, ipi takmak denmez. Çekiştirilen kişi ise ilgi ya da iyelik ekiyle ayağa bağlanır: onun ayağına, komşunun ayağına. Cümlede başka bir nesne aranmaz, çünkü nesne yeri ip sözcüğüyle dolmuştur.
Şimdiki ya da geniş zamanla kurulduğunda süregelen bir davranış anlatılabilir: ayağına ip takıyor denir. Görülen geçmiş zamanla söylendiğinde ise tek bir olay bildirilir. Kip bu yüzden davranışın sürekli mi, bir kerelik mi olduğunu gösterebilir.