Deyim

Bakır Çalmak Ne Demek?

Anlamı

bakır kapta oluşan bakır tuzları nedeniyle yemek insanı zehirlemek.

Detaylı Açıklama

Bakır çalmak, bakır kapta oluşan bakır tuzları yüzünden yemeğin insanı zehirlemesidir. Kalıp bakır kaplarla ilgili, gündelik mutfak hayatından bir tehlikeyi adlandırır. Bakır kaplar iç yüzleri kalaylanarak kullanılır; kalay aşınınca ya da kap kalaysız kullanılınca bakır yemeğe geçebilir. Bakır çalmış bir yemekten yiyen kişi mide bulantısı, kusma, karın ağrısı gibi belirtiler gösterebilir. Böyle bir durumda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir; kalıp bir tedavi yolu bildirmez, yalnız zehirlenmeyi adlandırır. Bakır kapların kullanıldığı mutfaklarda ve eski ev hayatını anlatan metinlerde bu söze rastlanabilir. Söz mecaz değildir, doğrudan bir zehirlenmeyi adlandırır. Tehlikeyi önlemek için kapların düzenli olarak kalaylatılması ve yemeğin kapta bekletilmemesi gerekir.

Örnek Cümleler

  1. Kalayı gitmiş tencerede bekleyen dolmayı yiyen misafirleri bakır çaldı, hepsi hastanelik oldu.
  2. Annem kalaysız sahanda yemek bırakmazdı, bakır çalar diye hemen başka kaba aktarırdı.
  3. Köydeki düğün yemeğinden sonra birkaç kişiyi bakır çalınca kazanların kalaysız olduğu anlaşıldı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Kalay, bakır kabın iç yüzünü kaplayan ince bir kattır ve yemeğin bakırla doğrudan temasını önler. Kalay zamanla aşınır; bu yüzden bakır kapların belli aralıklarla yeniden kalaylatılması gerekir. Kalayı gitmiş bir kap bakır çalmasına yol açabilir.

Ekşi, salçalı, sirkeli ya da limonlu yemeklerde ve kapta uzun süre bekletilen yemeklerde tehlike artar. Asitli yiyecekler bakırın yemeğe geçmesini kolaylaştırır. Bu yüzden kalaysız bakır kapta yemek pişirmek ya da saklamak sakıncalıdır.

Bir şeyin insana dokunup ona zarar vermesini anlatır. Kalıpta zarar veren bakırdır; zehirlenen kişi belirtme ekiyle anılabilir: onu bakır çaldı. Aynı söz yemeğin kendisi için de kurulur: bu yemeği bakır çalmış.