Anlamı
kişiliğinden kaybederek toplum içindeki durumu sarsılmak:
'Onun için hayatın bütün kanunu, bütün manası bu baş aşağı düşüşteydi.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Baş aşağı düşmek, kişiliğinden kaybederek toplum içindeki durumu sarsılmaktır. Söz bir düşüş görüntüsü kurar: kişi ayakları üstünde değil, başı aşağıda yere iner. Anlatılan bedensel bir düşüş değil, saygınlığın ve itibarın kaybıdır. Kişi bir yanlış, bir rezalet, bir yoksullaşma ya da bir yenilgi yüzünden eski yerini yitirir; çevresi ona artık eskisi gibi bakmaz. Karaosmanoğlu'nun cümlesi bu düşüşün bir hayatın bütün anlamını taşıyabileceğini gösterir: bütün manası bu baş aşağı düşüşteydi. Kalıbın öznesi durumu sarsılan kişidir. Söz bir yükselişin ardından gelen çöküşü anlatır; önceden saygın olan biri için kullanılır. Düşüşün sebebi kişinin kendisi de olabilir, başkalarının oyunu da. Söz acıma, ibret ya da kınama tonu taşıyabilir.
Örnek Cümleler
- Rüşvet dosyası ortaya çıkınca kentin en saygın avukatı bir anda baş aşağı düştü, kimse selamını almaz oldu.
- Babasından kalan serveti kumarda tüketen bey, köyün gözünde baş aşağı düştü.
- Seçimi kaybeden eski belediye başkanı yeni başkanın kapısında iş dilenmeye başlayınca eski dostları bile ondan yüz çevirdi; baş aşağı düşmüştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Baş aşağı düşmek en kötü, en sert düşüştür; kişi kendini koruyamaz. Söz bu görüntüyü toplum içindeki konuma taşır: saygın biri, yüksek yerinden sert biçimde aşağı iner. Görüntü düşüşün hem ani hem ağır olduğunu anlatır.
Onun için hayatın bütün kanunu, bütün manası bu baş aşağı düşüşteydi cümlesi, düşüşün bir kişinin bütün hayatını belirleyebileceğini gösterir. Kalıp burada ad olarak kullanılmıştır: baş aşağı düşüş. Cümle düşüşü bir yazgı gibi anlatır.
Kişinin saygınlığının, onurunun, toplum içindeki değerinin azalmasını anlatır. Parasını ya da makamını yitirmek bu kaybın sebebi olabilir, ama asıl kaybedilen, başkalarının ona duyduğu saygıdır. Kalıp bu toplumsal yanı öne çıkarır.