Anlamı
uygunsuz davranışları yüzünden temiz tanınan kişiliği lekelendi.
Detaylı Açıklama
Altın adı pul oldu, kız adı dul oldu atasözü, temiz tanınan bir kişinin kendi uygunsuz davranışları yüzünden itibarını lekelediğini anlatır. Altının pula, kız adının dul adına dönmesi, değerli bir adın aşağı görülen bir ada inmesini anlatır. İkinci benzetmedeki kız adı evlenmemiş genç kızı, dul adı ise eşi ölmüş ya da eşinden boşanmış kadını anar. Lekelenmenin sebebi kişinin kendisidir: bir yolsuzluk, bir rezalet ya da güveni sarsan bir davranış. Dışarıdan gelen bir iftira ya da haksız bir söylenti bu sözün konusu değildir; söz, kusurun ortaya çıktığı bir durumda söylenir. Geçmiş zamanla kurulması, olanın tamamlandığını bildirir: ad bir kez değişmiştir. Kız adıyla dul adını değer bakımından karşılaştıran bu benzetme bugün incitici bulunabilir.
Örnek Cümleler
- Rüşvet aldığı mahkemede kanıtlanınca herkesin saydığı hâkim bir anda gözden düştü; altın adı pul oldu, kız adı dul oldu.
- Yıllarca kurduğu itibarı kendi eliyle bir gecede yıktı; altın adı pul oldu, kız adı dul oldu.
- Düğünde sarhoş olup ev sahibine el kaldırınca köyde kimse ona eskisi gibi bakmadı; altın adı pul oldu, kız adı dul oldu.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Temiz tanınan bir kişiliğin uygunsuz davranışlar yüzünden lekelenmesini anlatır. İtibar bir kez zedelenince eski yerine kolay dönmez; söz bu kalıcı değer kaybını iki benzetmeyle birden verir.
Altın yüksek değeri, pul ise değersizleşmiş hâli karşılar. Pula dönen, kişinin adıdır; onu bu hâle getiren de başkasının sözü değil, kişinin kendi yaptıklarıdır. Rüşveti kanıtlanan bir hâkimin adı böyle değer yitirir.
Sözün ikinci yarısı kız adını anar; ama iki benzetme birlikte okunur. Altın yarısı cinsiyet gözetmez; ikisi yan yana konunca anlatılan şey herkese açık bir ölçü hâline gelir. İyi ad zor kazanılır, çabuk aşınır.