Anlamı
1) başına bir örtü örtmek; 2) başak vermek; 3) birine veya bir şeye bağlanmak, intisap etmek; 4) hlk. nişanlanmak.
Detaylı Açıklama
Baş bağlamak dört anlamda kullanılır. Birincisi başına bir örtü örtmektir; bir kadının yazma ya da yemeniyle baş bağlaması bu anlamdadır. İkincisi başak vermektir: buğday, arpa gibi ekinler olgunlaşmaya yaklaşınca sapın ucunda başak belirir. Üçüncüsü birine ya da bir şeye bağlanmak, intisap etmektir; bir kişiye, bir ustaya ya da bir yola gönül vermek anlatılır. Dördüncüsü halk ağzında nişanlanmaktır. Anlamların hepsinde bir bağlanma ya da bir baş verme görüntüsü vardır. Hangi anlamın kastedildiği öznenin kim ya da ne olduğundan anlaşılır: ekin baş bağlar, genç kız baş bağlar. Nişanlanma anlamı halk ağzına aittir. Başak anlamında özne tarladaki ekin, öteki anlamlarda ise bir kişidir.
Örnek Cümleler
- Köyde kadınlar tarlaya çıkmadan önce beyaz yazmalarıyla baş bağlar, güneşten öyle korunurdu.
- Ekinler baş bağladığında köyde iki genç de baş bağladı, düğün harmandan sonraya kaldı.
- Genç derviş yıllar önce bu dergâhın şeyhine baş bağlamış, onun yolundan hiç ayrılmamıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ekin sapının ucunda tanelerin toplandığı kısma başak denir. Başak belirince ekin sanki baş bağlamış olur. Söz bitkinin bu evresini, tanelerin oluşmaya başladığı zamanı anlatır ve hasadın yaklaştığını sezdirir.
Kalıbın anlamına göre intisap etmek, birine ya da bir şeye bağlanmaktır. Bir çırağın ustasına, bir öğrencinin hocasına bağlanması bu anlamda anlatılabilir. Kalıp bu bağlılığı, başı birine bağlanmış olmak görüntüsüyle verir.
Halk ağzında bir kızın ya da gencin nişanlanması baş bağlamak diye anılabilir. Nişanla birlikte kişi bir başkasına bağlanmış olur. Kalıp bu bağlanmayı, başın bir yere bağlanması görüntüsüyle anlatır.