Anlamı
ağaç kesmek, insan öldürmek kadar büyük bir suçtur.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, ağaç kesmenin insan öldürmek kadar büyük bir suç olduğunu anlatır. Yaş burada yaş ağaçtır, yani yaşayan, kurumamış ağaç. Söz iki buyruğu yan yana koyar ve birinciyi abartılı bir karşılaştırma için kullanır: yaş kesmek, baş kesmek kadar ağır sayılır. Atasözü gerçekte baş kesmeyi öğütlemez; yaş ağacı kesmenin ağırlığını göstermek için en ağır suçu anar. Söz ağaca, ormana ve doğaya duyulan saygıyı dile getirir. Bir ağaç kesilirken, bir koru yok edilirken ya da bir bahçe sökülürken bu söz hatırlatılabilir. Söz bir yasak biçiminde kurulur ve dinleyene doğrudan, buyurur gibi seslenir; yasağın ağırlığı karşılaştırmadan gelir. Atasözü yaşayan bir şeye kıymanın bedelini vurgular.
Örnek Cümleler
- Belediye yol için yüz yıllık çınarları kesmeye kalkınca yaşlılar karşı çıktı; baş kes, yaş kesme.
- Dedem bahçedeki meyve veren erik ağacını kesmemize izin vermedi; baş kes, yaş kesme.
- Ormanlık alana yapılacak otel için ağaçlar işaretlenince köylüler dilekçe verdi; baş kes, yaş kesme.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Öğütlemez. Baş kesmek burada en ağır suçun adı olarak anılır. Söz, yaş ağacı kesmenin bu suç kadar büyük olduğunu göstermek için bir karşılaştırma kurar; asıl amaç ağacı korumaktır.
Yaş, kurumamış, canlı ve büyüyen ağacı anlatır. Söz yaşayan ağaca, meyve ve gölge verene kıymanın ağırlığını anlatır. Ağacın canlı oluşu, onu kesmeyi bir insanın canına kıymaya yaklaştırır.
Baş ile yaş birbirine uyar; kısa, iki parçalı yapı sözün kolay söylenmesini ve akılda kalmasını sağlar. Atasözlerinde görülen bu kuruluş, öğüdün kuşaktan kuşağa, ağızdan ağıza aktarılmasına yardım eder.