Anlamı
den. baştan gelen dalgalarla gemi, başı ve kıçı üzerinde inip kalkmak.
Detaylı Açıklama
Baş kıç vurmak, denizcilikte baştan gelen dalgalarla geminin başı ve kıçı üzerinde inip kalkmasıdır. Gemi dalgaya karşı ilerlerken önce başı yükselir, sonra dalganın ardına düşer; bu sırada kıç yukarı kalkar. Hareket bir tahterevalli gibi sürer ve gemideki her şeyi sarsar. Kalıbın öznesi gemi, tekne ya da vapurdur: vapur açıkta baş kıç vuruyordu. Söz fırtınalı ya da dalgalı bir havada yapılan yolculuğu anlatırken kullanılır. Yolcular bu harekette deniz tutmasına yakalanabilir, ayakta durmak güçleşir. Deniz sakinleşince hareket de yavaş yavaş durur ve gemi yeniden dengeli bir yol tutar. Kalıp denizcilerin, balıkçıların ve yolculuk anlatılarının dilinde yaşar. Söz somut bir hareketi adlandırır ve benzetme taşımaz.
Örnek Cümleler
- Karadeniz'de fırtına çıkınca balıkçı teknesi baş kıç vurmaya başladı, ağlar güverteye savruldu.
- Vapur açıklarda baş kıç vurdukça yolcuların çoğu deniz tutmasından kamaralarına çekildi.
- Rüzgâr pruvadan esince yelkenli baş kıç vurarak ilerledi, kaptan dümeni sıkı tuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yalpa, geminin iki yana, iskele ve sancak tarafına doğru sallanmasıdır; dalgalar yandan geldiğinde görülür. Baş kıç vurmak ise öne arkaya olan salınımdır; bu kez su pruvadan gelir. İki hareket geminin farklı eksenlerde sallanmasını anlatır.
Geminin baş tarafı ön ucu, kıç tarafı ise arka ucudur. Denizciler bu uçları pruva ve pupa adlarıyla da anar. Denizcilik dilinde baş ve kıç, geminin yönlerini gösteren temel sözcüklerdir.
Sürekli inip kalkma deniz tutmasına yol açabilir; baş dönmesi, bulantı ve halsizlik görülebilir. Güvertede yürümek zorlaşır, eşyalar yerinden kayar. Bu yüzden kalıp dalgalı bir yolculuğun güçlüğünü de anlatır.