Deyim

Başını Kaldırmamak (kaldıramamak) Ne Demek?

Anlamı

1) bir işi aralıksız sürdürmek; 2) iyileşememek, yataktan çıkamamak.

Detaylı Açıklama

Başını kaldırmamak ya da kaldıramamak iki anlamda kullanılır. Birincisi bir işi aralıksız sürdürmektir. İkincisi iyileşememek, yataktan çıkamamaktır. Birinci anlamda kişi işine öyle dalmıştır ki başını kaldırıp çevresine bakmaz, dinlenmez. Bu anlamda söz bir çalışkanlığı, bir yoğunluğu ya da bir dalgınlığı anlatır. İkinci anlamda hasta kişi yatağından doğrulamaz; hastalığı uzun sürer ya da ağırlaşır. Birinci anlamdaki kişi yorgunluğu fark etmez; iş onu sarmıştır. İkinci anlam uzun süren bir hastalığın, bir yaşlılığın ya da bir yaranın ağırlığını anlatır. Söz iki anlamda da kişinin çevresinden kopmasını sezdirir. Kalıbın öznesi çalışan ya da hasta olan kişidir. Hangi anlamın kastedildiği cümlenin bağlamından, iş mi hastalık mı anlatıldığından anlaşılır.

Örnek Cümleler

  1. Sınava bir hafta kala sabahtan akşama kadar kitaplardan başını kaldırmadı.
  2. Terzi bayram siparişleri yetişsin diye günlerce dikiş makinesinden başını kaldırmadı.
  3. Yaşlı adam zatürreye yakalandıktan sonra bir ay yataktan başını kaldıramadı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Birinci anlamda kişi istekle ya da zorunlulukla işine gömülür; baş kaldırılmaz, çünkü iş bitmemiştir. İkinci anlamda ise kişi güçsüzlükten başını kaldıramaz. Birinde bir irade, ötekinde bir çaresizlik vardır.

Olumsuz yeterlik biçimi, kişinin başını kaldırmaya gücünün yetmediğini anlatır. Bu yüzden hastalık anlamına daha doğal düşer ve ağır bir hastanın hâlini daha iyi anlatır. Kaldırmamak ise bir tercih, bir dalmışlık da olabilir.

Birinci anlamda kullanılabilir: işinden başını kaldırmayan, çalışkan bir usta ya da öğrenci övülür. Aynı söz, dinlenmeyi unutan birine bir uyarı olarak da söylenebilir: biraz başını kaldır, dinlen.