Anlamı
arada en ufak başka bir iş yapamayacak kadar sıkışık durumda bulunmak:
'Büyük babanın artık başını kaşıyacak vakti yoktur. Kâh çocukları kırda oynamaya götürüyor, kâh onlara ocakbaşında masallar söylüyor.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Başını kaşımaya vakti olmamak, arada en ufak başka bir iş yapamayacak kadar sıkışık durumda bulunmaktır. Söz bir abartıyla kurulur: kişinin işi öyle çoktur ki başını kaşıyacak bir an bile bulamaz. Kalıp bir yoğunluğu, bir koşuşturmayı ve bir yorgunluğu anlatır. Söz bir annenin, bir esnafın, bir öğrencinin ya da bir çalışanın yoğun günlerini anlatabilir. Kaşıyacak biçimi de aynı anlamı taşır. Söz bir yakınma, bir özür ya da bir açıklama olarak kurulabilir: kusura bakma, arayamadım, başımı kaşımaya vaktim yok. Kalıp olumsuz biçimiyle yerleşmiştir ve bir süreyi anlatır. Bir bayram hazırlığı, bir taşınma, bir düğün ya da bir sınav dönemi bu sıkışıklığı doğurabilir. Söz gündelik konuşmada, teklifsiz bir tonla duyulur.
Örnek Cümleler
- Taşınma haftası boyunca başımı kaşımaya vaktim olmadı, telefonları bile açamadım.
- Bayram öncesi pastanede ustaların başını kaşıyacak vakti yoktu, siparişler durmadan geliyordu.
- Üç çocuğuna tek başına bakan genç annenin başını kaşımaya vakti olmuyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Büyük babanın artık başını kaşıyacak vakti yoktur; kâh çocukları kırda oynamaya götürüyor, kâh onlara ocakbaşında masallar söylüyor cümlesi, yoğunluğun sevinçli bir uğraştan da doğabileceğini gösterir. Dede torunlarıyla meşguldür.
Başı kaşımak en küçük, en kısa süren işlerden biridir. Buna bile vakit bulamamak, yoğunluğun ne kadar büyük olduğunu gösterir. Söz bu küçük hareketi bir ölçü birimi gibi kullanır.
Olmayabilir. Güntekin'in cümlesinde olduğu gibi, kişi sevdiği bir işle de başını kaşıyamayacak kadar meşgul olabilir. Söz yoğunluğu anlatır; bunun bir yük mü yoksa bir mutluluk mu olduğunu bağlam belirler.