Anlamı
kellesini uçurmak.
Detaylı Açıklama
Başını uçurmak, kellesini uçurmaktır: birinin başını keserek öldürmek. Kalıp bir kişinin kılıçla ya da keskin bir silahla öldürülmesini anlatır. Söz bir tarih anlatısında, bir destanda ya da bir masalda geçebilir: cellat mahkûmun başını uçurdu. Kalıbın öznesi öldüren kişidir; başı uçurulan kişi iyelikle anılır. Başı uçurulan bir düşman, bir hain ya da suçsuz bir kurban olabilir; bu, cümlenin gerisinden anlaşılır. Söz sert, ürkütücü ve kanlı bir sahneyi gözün önüne getirir. Kılıç, pala ya da balta gibi keskin bir silah bu sahnenin parçasıdır. Söz bir ölüm cezasını, bir savaş anını ya da bir intikamı anlatabilir. Bir masalda öfkeli bir hükümdarın buyruğu da bu kalıpla anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Destanda kahraman, köyü yakan düşman beyinin başını tek kılıç darbesiyle uçurdu.
- Eski çağlarda padişahın emriyle hain vezirin başını kalabalık meydanda uçurdular.
- Kardeşi en sevdiği kazağını izinsiz giyince şakayla karışık bağırdı: "Bir daha yaparsan başını uçururum!"
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tek bir darbeyle başın gövdeden ayrılıp düşmesini, sanki havaya uçmasını anlatır. Fiil hareketin hızını, sertliğini ve geri dönülmezliğini birlikte duyurur. Böylece öldürme uzun bir sahne olarak değil, göz açıp kapayıncaya kadar biten bir darbe olarak canlanır.
Gündelik konuşmada bir öfkeyi abartıyla dile getirmek için kullanılır. Konuşan gerçekten birini öldürmeyi düşünmez; yalnız kızgınlığının büyüklüğünü anlatır. Ton şakayla karışık da olabilir. Dinleyen de bunun bir abartı olduğunu bilir.
Anlamları aynıdır; ikisi de kellesini uçurmak, başını keserek öldürmek demektir. Kafa sözcüğü söze daha gündelik bir hava verir. Kelleyi uçurmak da aynı anlamda kullanılır ve söze daha sert bir hava katar.