Anlamı
1) önde gideni geçmek:
'Yastık koşusunu kazanan tayın, biraz idman edilirse çok atları basıp geçeceğini konuşuyorlardı.' -M. Ş. Esendal. 2) önem vermeyerek uğramamak.
Detaylı Açıklama
Basıp geçmek iki anlamda kullanılır. Birincisi önde gideni geçmektir. İkincisi önem vermeyerek bir yere uğramamaktır. Birinci anlam yarışlarda, sınavlarda ya da herhangi bir rekabette, geride kalanın öndekini geride bırakmasını anlatır. Bu anlamda söz bir üstünlüğü, bir hızı ve bir gücü anlatır. İkinci anlamda kişi bir yerin yanından geçer, ama durmaz, uğramaz; bu bir önemsememe ya da bir kırgınlık olabilir. Kalıbın öznesi geçen kişi ya da hayvandır. Basmak fiili yerin üstünden hızla, ayak basıp geçer gibi ilerlemeyi anlatır. Birinci anlam bir sevinci, ikinci anlam ise bir kırgınlığı taşıyabilir. Hangi anlamın kastedildiği bir yarışın mı yoksa bir ziyaretin mi söz konusu olduğundan anlaşılır.
Örnek Cümleler
- Son turda genç koşucu favori atleti basıp geçti, yarışı birinci bitirdi.
- Köyüne yıllardır uğramayan politikacı, seçim gezisinde de köyü basıp geçti.
- Yeni açılan küçük firma iki yılda sektörün devlerini basıp geçti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yastık koşusunu kazanan tayın, biraz idman edilirse çok atları basıp geçeceğini konuşuyorlardı cümlesi, birinci anlamı gösterir. Genç tay ileride öteki atları geride bırakacaktır. Cümle bir umudu ve bir beklentiyi anlatır.
Yıllardır beklediği biri köyünün yanından geçip gidince kişi kendini hatırlanmamış sayar: bayramda bile köyümüzü basıp geçti. Söz bu yüzden bir sitem ve bir küskünlük taşıyabilir; konuşan unutulduğunu düşünür.
Hareket iki anlamda da aynıdır; değişen, geride bırakılan şeydir. Birincisinde bu bir rakiptir ve yarışı kaybeder. İkincisinde ise bir köy, bir ev ya da bir dosttur ve ziyaret edilmez.