Deyim

Baştan Çıkmak Ne Demek?

Anlamı

ahlakı bozulmak, doğru yoldan ayrılıp uygunsuz işlere yönelmek:
'Edebiyatı zenginleştiren genellikle bu tür, baştan çıkmış yazarlardı.' -S. İleri.

Detaylı Açıklama

Baştan çıkmak, ahlakı bozulmak, doğru yoldan ayrılıp uygunsuz işlere yönelmektir. Uygunsuz iş bir kumar, bir içki düşkünlüğü, bir hırsızlık ya da bir sefahat olabilir. Kişi bu yola kendi isteğiyle de girebilir, bir etkinin sonucunda da. Değişim yavaş yavaş olabilir; çevresi kişinin eskisi gibi olmadığını zamanla fark eder. Söz bir kınama, bir üzüntü ya da bir şaşkınlık taşıyabilir. Selim İleri'nin bir yazısında kalıp, edebiyat tarihine dair bir cümlede geçer. Bu yolun sonunda kişi ailesinden, işinden ya da çevresinden kopabilir. Kalıp bir kişinin geçmişine bakarak bugünkü durumunu açıklamak için de kullanılabilir. Söz ana baba, öğretmen ya da komşu ağzından bir gencin değişimini anlatırken geçebilir. Kalıp nesne almaz; yolundan çıkan kişi özne olur.

Örnek Cümleler

  1. Şehre okumaya giden oğlu, kötü arkadaşlar yüzünden baştan çıktı ve okulu bıraktı.
  2. Piyangodan büyük ikramiye çıkınca baştan çıkan adam, parasını kumarhanelerde tüketti.
  3. Eskiden dükkânını herkesten önce açan çalışkan terzi, son yıllarda baştan çıkıp meyhanelere düşmüştü.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Edebiyatı zenginleştiren genellikle bu tür, baştan çıkmış yazarlardı cümlesi, alışılmış ahlak kurallarının dışında yaşayan yazarların edebiyata katkısını anlatır. Cümle kalıbı bir kınama için değil, bir tespit için kullanır.

Burada kimse suçlanmaz; yolundan sapan kişinin kendisi anlatılır. Baştan çıkarmakta ise kişiyi bu yola süren bir başkası ya da bir etken vardır. Kısacası bu kalıpta etki değil, onun izi görünür.

Baştan çıkmış biçimi bir adın önüne gelebilir: baştan çıkmış bir genç. Bu kullanım kişiyi bir olayla değil, kalıcı bir nitelikle tanımlar. Selim İleri'nin cümlesinde de yazarlar bu biçimle nitelenir.