Anlamı
bir işe başlarken 'bismillahirrahmanirrahim' sözünü söylemek:
'Üç dört kişi birden besmele çekmişlerdi ve hepsi birden okumaya başlamışlardı.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Besmele çekmek, bir işe başlarken bismillahirrahmanirrahim sözünü söylemektir. Kalıbın öznesi besmeleyi söyleyen kişidir; bir topluluk da hep birlikte besmele çekebilir. Kişi yemeğe, yolculuğa, bir yapının temeline ya da okumaya başlarken besmele çekebilir. Çekmek fiili burada söylemek, okumak anlamını taşır. Besmele yüksek sesle de çekilebilir, dudak kıpırdatılarak içinden de. Esendal'ın bir eserinde kalıp, birlikte okumaya başlayan üç dört kişiyi anlatan cümlede geçer. Söz dinî bir alışkanlığı anlatır ve saygı taşır. Kalıp işin kendisini değil, o işe başlamadan önceki anı anlatır. Söz emir kipiyle bir hatırlatma olarak da kurulabilir: besmele çek de öyle başla. Kalıp gündelik anlatılarda da, edebî metinlerde de kullanılır.
Örnek Cümleler
- Babaannem hamuru yoğurmaya başlamadan önce besmele çekti, sonra kolları sıvadı.
- Şoför kontağı çevirmeden önce besmele çekip yolcularına iyi yolculuklar diledi.
- Marangoz ilk kesimi yapmadan önce besmele çekti ve testereyi tahtaya dayadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Üç dört kişi birden besmele çekmişlerdi ve hepsi birden okumaya başlamışlardı cümlesi, birlikte okumaya hazırlanan bir topluluğu anlatır. Besmele, okumanın hemen öncesinde söylenir. Cümle kalıbın bir işe başlama anına bağlı olduğunu gösterir.
Bismillah demek, bir işe uğurlu olması dileğiyle başlamaktır; söz başlama eyleminin kendisine bakar. Besmele çekmek ise bismillahirrahmanirrahim sözünü söylemeyi anlatır. Biri işe girişmeyi, öteki başlarken okunan sözü öne çıkarır.
Besmele, yapılacak işin Allah'ın adıyla başladığını bildirir. İnanan kişi için bu, işe bir niyet ve bir dilekle girmek demektir. Bu yüzden söz, işin ilk adımında, başlarken söylenir.