Atasözü

Bey Aşı Borç, Düğün Aşı Ödünç Ne Demek?

Anlamı

beyin sofrasında ağırlanan kimsenin karşılık olarak beye ziyafet vermesi kolay olmadığından bu bir borç olarak kalır; düğün aşı yiyen de günün birinde kendisinin yapacağı düğüne önceden gittiği düğün sahibini çağırır böylece borcun altından kalkmış olur.

Detaylı Açıklama

Bu atasözü, iki ayrı ağırlamanın insanı iki ayrı biçimde yükümlü kıldığını anlatır. Beyin sofrasında ağırlanan kimse, karşılık olarak beye ziyafet vermekte zorlanır. Onun sofrasına denk bir sofra kurmak kolay değildir; bu yüzden yenen aş bir borç olarak kalır. Düğün aşı yiyen ise günün birinde kendi düğününe o düğün sahibini çağırır. Böylece aldığını geri verir ve borcun altından kalkmış olur. Atasözü ağırlamanın karşılıksız kalmadığı bir toplumsal düzeni yansıtır. Varlıklı birinin ikramı gönülde bir yük bırakabilir. Denk kişiler arasındaki ikram ise sırayla ödenir ve dengeyi bozmaz. Söz bir köy ya da mahalle hayatında, davetlerin karşılıklı yürüdüğü çevrelerde akla gelir. Atasözünün iki yarısı aynı yapıdadır ve karşıtlığı kısa bir biçimde kurar.

Örnek Cümleler

  1. Köyün zengininin sofrasında üç kez ağırlanan öğretmen, karşılığını nasıl vereceğini bilemedi; bey aşı borç, düğün aşı ödünç.
  2. Yıllar önce düğününde yemek yediği komşusunu, kendi oğlunun düğününde baş sofraya oturttu; bey aşı borç, düğün aşı ödünç.
  3. Patronunun yazlığında bir hafta ağırlanan memur, onu küçük evine çağırmaya utandı; bey aşı borç, düğün aşı ödünç.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Borç, ödenmesi güç olan ve üstte kalan bir yüktür. Ödünç ise geri verilmek üzere alınan ve zamanı gelince ödenen şeydir. Atasözü bu iki sözcükle beyin ikramını kapanmayan bir hesap, düğün aşını ise sırası gelince kapanan bir hesap olarak gösterir.

Aş, pişirilmiş yemektir; burada bir sofrada sunulan ikramın bütününü temsil eder. Bey aşı, bir konağın sofrasında konuğa ikram edilen yemektir. Düğün aşı ise düğün sahibinin konuklarına çıkardığı yemektir; düğüne gelen herkes bu sofradan yer.

Doğrudan bir öğüt vermez; bir gözlemi dile getirir. Ama dinleyen bu gözlemden bir ders çıkarabilir: karşılığını veremeyeceği bir ikramı kabul eden, gönlünde bir yük taşır. Aynı sofrayı bir gün kendisi de kurabilecek olan ise o sofraya gönül rahatlığıyla oturur.