Anlamı
bir başa bir göz ne kadar gerekli ise bir anneye bir kız da o denli gereklidir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, bir başa bir göz ne kadar gerekliyse bir anneye bir kızın da o denli gerekli olduğunu anlatır. Söz iki gerekliliği yan yana koyar ve birini ötekiyle ölçer. Kafa burada baş anlamındadır; göz ise onun en gerekli parçalarından biridir. Atasözü bu gerekliliğin nedenini söylemez, benzetmeyle yetinir. Söz anne ile kızı arasındaki bağı bir beden benzetmesiyle anlatır. Bir anne kendi kızı için de söyleyebilir; dışarıdan bakan biri de bir ana kızın yakınlığını görünce bu sözü anabilir. Kalıp iki kısa parçadan kurulur ve parçalar aynı yapıyla birbirine bağlanır. Yüklem yoktur; benzerlik sözcüklerin sıralanışından anlaşılır. Söz bir aile sohbetinde, bir düğünde ya da bir hastalık anında akla gelebilir.
Örnek Cümleler
- Üç oğlunu evlendiren yaşlı kadın, bayram ziyaretlerinde bir kızı olmamasına hayıflandı; bir anaya bir kız, bir kafaya bir göz.
- Hastalanan annesine bakmak için şehirdeki işinden izin alan kızı görünce komşular hak verdi: bir anaya bir kız, bir kafaya bir göz.
- Çeyiz alışverişinde annesiyle her dükkânı birlikte gezen genç kız, onun en yakın dostuydu; bir anaya bir kız, bir kafaya bir göz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Göz, başın görme işini üstlenen parçasıdır; baş dünyayı onunla görür. Atasözü kızı anneye bu kadar gerekli bir parça gibi gösterir. Benzetme kızın anne için taşıdığı değeri bu ölçüyle dile getirir.
Karışabilir, çünkü iki söz de bir baş ile bir gözü anar. Ama anlamları ayrıdır: bir başa bir göz yeter, azla yetinmek gerektiğini söyler. Bu atasözünde ise baş ile göz bir gerekliliği anlatır ve bu gereklilik anne ile kız arasına taşınır.
Söylenebilir. Oğulları olup kızı olmayan bir anne, bir kızın yokluğunu bu sözle dile getirebilir. Atasözü oğulları küçümsemez; yalnız kızın anne için ayrı bir yeri olduğunu, yokluğunun da duyulduğunu söyler.