Deyim

Bir Aşağı bir Yukarı Ne Demek?

Anlamı

amaçsız olarak gidip gelmeyi anlatan bir söz:
'Karabibik tenha sokakta bir aşağı bir yukarı gezinmekteydi.' -N. Nâzım.

Detaylı Açıklama

Bir aşağı bir yukarı, amaçsız olarak gidip gelmeyi anlatan bir sözdür. Kişi bir yere varmaz; aynı yolu gider, döner, yine gider. Kalıp gezinmek, dolaşmak, yürümek gibi fiillerle kurulur: koridorda bir aşağı bir yukarı yürüdü. Nâzım'ın bir eserinde kalıp, tenha bir sokakta gezinen bir kişiyi anlatan cümlede geçer. Söz bir hastane koridorunu, bir istasyonu, bir avluyu ya da dar bir odayı anlatırken akla gelir. Gidilen yol uzun ya da kısa olabilir; kalıp bunu söylemez. Hareketin yönü değişir, ama kişi bir yere ilerlemez. Söz bir kişiyi dışarıdan izleyen birinin gözüyle de, kişinin kendi anlatımıyla da kurulabilir. Kalıp gündelik konuşmada da, öykü ve romanlarda da yer bulur.

Örnek Cümleler

  1. Ameliyatın bitmesini bekleyen baba, hastane koridorunda saatlerce bir aşağı bir yukarı yürüdü.
  2. Uykusu kaçan yazar, gece yarısı küçük odasında bir aşağı bir yukarı dolaşıp durdu.
  3. İşsiz kalan genç, akşama kadar sahil yolunda bir aşağı bir yukarı gezindi.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Karabibik tenha sokakta bir aşağı bir yukarı gezinmekteydi cümlesi, bir kişinin boş bir sokakta gidip geldiğini anlatır. Gezinmek fiili hareketin bir yere varmak için yapılmadığını gösterir. Tenha sözcüğü sokakta ondan başka kimsenin olmadığını düşündürür.

Volta atmak da bir aşağı bir yukarı dolaşmaktır, ama argo bir söyleyiştir. Bir aşağı bir yukarı ise genel bir anlatımdır; yazıda da konuşmada da kullanılabilir. Anlam aynıdır, söyleyişin ölçüsü farklıdır.

Gidip gelmenin bir hedefe ulaşmak için yapılmadığını anlatır. Kişi bir şey taşımaz, bir yere yetişmeye çalışmaz; yalnız yürür. Bu hareket bir bekleyişi, bir sıkıntıyı ya da bir düşünceyi dışa vurabilir.