Anlamı
bir şeyi borç veya ödev olarak üzerine almak:
'Çobanın hekim parasını, ilaç parasını boyunlarına aldılar.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Boynuna almak, bir şeyi borç ya da ödev olarak üzerine almaktır. Kişi bir yükü kendi sorumluluğuna geçirir: bir parayı ödemeyi, bir işi görmeyi ya da birine bakmayı üstlenir. Esendal kalıbı, bir çobanın hekim ve ilaç parasının başkalarınca üstlenildiği bir cümlede kullanır. Boyun burada yükün taşındığı yeri anlatır; alınan şey kişinin boynuna asılmış gibidir. Söz bir dayanışmayı, bir fedakârlığı ya da bir yükümlülüğü anlatabilir. Bir kardeş ailenin borcunu, bir komşu yalnız kalmış yaşlı birinin bakımını, bir usta da çırağının eğitimini boynuna alabilir. Kalıp gönüllü bir üstlenmeyi de, zorunlu bir yüklenmeyi de karşılayabilir. Alınan yük bir kerede ödenebilir de, yıllarca taşınabilir de.
Örnek Cümleler
- Babası ölünce ağabey, ailenin bankaya olan bütün borcunu boynuna aldı.
- Köyün yaşlı imamı, kimsesiz kalan iki çocuğun okumasını boynuna aldı.
- Dernek başkanı, yangından zarar gören ailenin hem kirasını hem de çocukların okul işlerini boynuna aldı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çobanın hekim parasını, ilaç parasını boyunlarına aldılar cümlesinde bir tedavinin giderleri başka kişilerce üstlenilir. Cümle bu kişilerin kim olduğunu ve böyle bir yükün neden doğduğunu söylemez; yalnız ödeme sorumluluğunun el değiştirdiğini bildirir. Çoğul kişi eki, yükü birden çok kişinin üstlendiğini gösterir.
Üzerine almak, bir işi görev edinmektir; daha genel ve yansız bir söyleyiştir. Boynuna almak ise borç ya da ödev olarak üstlenmeyi anlatır ve yükün ağırlığını, boyna asılmış gibi taşındığını düşündürür.
Yük altına girmek, ağır bir görevi üzerine almaktır. Boynuna almak da bir yükü üstlenmeyi anlatır; ama borç anlamını da kapsar. İkisi de sorumluluğu bedenin taşıdığı bir ağırlık gibi gösterir.