Deyim

Burnu Çenesine Değmek Ne Demek?

Anlamı

çok yaşlanmak:
'Bu kez gelen, burnu çenesine değmiş bir acuzeydi.' -İ. O. Anar.

Detaylı Açıklama

Burnu çenesine değmek, çok yaşlanmaktır. Kişinin yüzü yaşla değişmiş, dişleri dökülmüş, yüz hatları çökmüştür. Söz bir yaşlılığı bedensel bir ayrıntıyla, abartarak anlatır. Anar kalıbı, yaşlı bir kadını betimlerken kullanır. Söz bir masalda, bir hikâyede ya da gündelik bir sohbette çok yaşlı birini anlatırken yer alabilir. Kimi zaman bir sevgiyle, kimi zaman bir alayla söylenir. Bir ayağı çukurda olmak da ileri bir yaşı anlatır, ama ölümün yakınlığına bakar; burnu çenesine değmek ise görünüşe bakar. Söz kişinin yaşını sayıyla söylemez; yaşlılığı bir görüntüyle verir. Bu yüzden betimlemelerde, özellikle masallardaki kocakarı tiplerinde canlı bir ayrıntı olarak kullanılır. Söz kimi zaman, yaşına rağmen dinç kalan biri için şaşkınlıkla da söylenir: burnu çenesine değmiş, ama hâlâ tarlaya gidiyor.

Örnek Cümleler

  1. Masalda kapıyı açan, burnu çenesine değmiş, beli bükük bir kocakarıydı.
  2. Köyün en yaşlısı olan, burnu çenesine değmiş dede, yüz yaşını geçtiğini söylüyordu.
  3. Yıllar sonra memlekete dönen adam, burnu çenesine değmiş eski öğretmenini tanımakta zorlandı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Yaşlılıkta dişler dökülür, ağız içeri çöker; burun ile çene birbirine yaklaşmış gibi görünür. Kalıp bu görüntüyü abartarak çok ileri bir yaşı anlatır. Yüzdeki tek bir ayrıntı, bütün bir ömrün uzunluğunu düşündürür.

Bu kez gelen, burnu çenesine değmiş bir acuzeydi cümlesinde gelen kişinin çok yaşlı bir kadın olduğu anlatılır. Acuze sözü de yaşlı kadın demektir; kalıp bu yaşlılığı bir yüz ayrıntısıyla güçlendirir.

Bu atasözü, gençliğin değerinin yaşlanınca anlaşıldığını söyler. Burnu çenesine değmiş biri böyle bir ileri yaştadır. Atasözü yaşlılığın getirdiği bir anlayışı, deyim ise yaşlılığın yüze yansıyan görünüşünü anlatır.