Deyim

Bir Ayağı Çukurda Olmak Ne Demek?

Anlamı

1) yaşayacak çok az zamanı kalmış olmak:
'Ben, bir ayağı çukurda hasta bir ihtiyarım.' -M. Yesari. 2) çok yaşlanmış olmak.

Detaylı Açıklama

Bir ayağı çukurda olmak iki anlamda kullanılır. Birincisi yaşayacak çok az zamanı kalmış olmaktır. İkincisi çok yaşlanmış olmaktır. Birinci anlamda söz ağır bir hastalığı, sonun yakınlaştığı bir durumu anlatır. İkinci anlamda yaşlılığın kendisi öne çıkar; kişi hasta olmayabilir. Yesari'nin bir eserinde kalıp, kendini hasta ve yaşlı olarak tanıtan birinin ağzından geçer. Kalıp sıfat gibi de kullanılır: bir ayağı çukurda bir adam. Ölüm ve yaşlılık doğrudan anılmaz; kalıp onları bir beden görüntüsüyle anlatır. Söz geniş zamanla da, geçmiş zamanla da kurulabilir: bir ayağı çukurdaydı ama yine de çalışıyordu. Kalıp bir hastane odasında, bir aile sohbetinde ya da bir mirasın konuşulduğu bir anda geçebilir. Hangi anlamın kastedildiğini cümlenin gerisi gösterir.

Örnek Cümleler

  1. Doktorlar yaşlı kadının bir ayağının çukurda olduğunu söyleyince çocukları hemen köye döndü.
  2. Doksanını geçen dedem, torunlarına takılırken kendinden bir ayağı çukurda ihtiyar diye söz eder.
  3. Bir ayağı çukurda olan yaşlı adam, bahçesine yine de bir ceviz fidanı dikti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Ben, bir ayağı çukurda hasta bir ihtiyarım cümlesinde konuşan kendini hem hasta hem yaşlı olarak tanıtır. Cümle iki anlamı birlikte sezdirir: yaşlılık da, yakın görünen bir son da oradadır.

Çukur burada mezarın yerini tutar. Kalıp kişiyi yarısı mezarda, yarısı hayatta duran biri gibi gösterir. Bu görüntü sonun ne kadar yakın olduğunu ya da kişinin ne kadar yaşlandığını abartıyla anlatır.

Olabilir. Kişi kendisi için söylediğinde bir alçakgönüllülük ya da bir yakınma taşır. Başkası için söylendiğinde ise onu ölüme yakın göstereceği için kırıcı bulunabilir; söyleyen bunu gözetip sözünü daha yumuşak bir yolla kurabilir.