Atasözü

Çabalama Kaptan Ben Gidemem Ne Demek?

Anlamı

bu işi yapacak güçte değilim, zorlamanın yararı yok.

Detaylı Açıklama

Çabalama kaptan ben gidemem, bu işi yapacak güçte değilim, zorlamanın yararı yok anlamında söylenen bir atasözüdür. Söz birinci kişinin ağzından kurulur: konuşan kendi gücünü tartmış ve yetmediğini görmüştür. Karşısında onu bir işe sürmek isteyen biri vardır; konuşan ona üstelemenin boşuna olduğunu bildirir. Atasözünü bir yaşlı, bir hasta, yorgun bir işçi ya da bir işin altından kalkamayacağını bilen herhangi biri söyleyebilir. Söz konusu iş bir yolculuk olabileceği gibi bir sınav, bir yarış, ağır bir yük ya da yeni bir görev de olabilir. Söyleyiş içten bir kabul gibi de duyulabilir, işten kaçmak için bulunmuş bir bahane gibi de. Hangisi olduğu konuşanın durumundan ve önceki davranışlarından anlaşılır.

Örnek Cümleler

  1. Oğlu onu bir yürüyüş yarışına yazdırmak isteyince dizinden ameliyat olmuş yaşlı adam, çabalama kaptan ben gidemem, diyerek kayıt kâğıdını geri verdi.
  2. Antrenör son turda bir kez daha hızlanmasını isteyince nefesi tükenmiş koşucu, çabalama kaptan ben gidemem, dercesine elini kaldırıp pistin kenarına çekildi.
  3. Patronu ikinci vardiyaya da kalmasını isteyince on iki saattir ayakta olan aşçı, çabalama kaptan ben gidemem, deyip önlüğünü çıkardı.

Diğer Atasözleri ve Deyimler

Sıkça Sorulan Sorular

Kaptan sözcüğü bir gemiyi ya da bir takımı yöneten kişiyi anlatır; atasözünde ise konuşanı ileri sürmek isteyen kişinin yerindedir. Konuşan ona doğrudan seslenir. Çabalama emri de bu kişiye yönelir: boşuna uğraşma, beni yürütemezsin.

Kullanılabilir; atasözü yalnız gücün yetmediğini bildirir, bunun doğru olup olmadığını söylemez. Gerçekten tükenmiş bir kişi de, işten sıyrılmak isteyen biri de bu sözle konuşabilir. Dinleyen, söyleyenin hâline bakarak sözü ciddiye alır ya da almaz.

Zorla güzellik olmaz atasözünün ikinci anlamı, bir işin insana zor kullanılarak yaptırılamayacağıdır. Çabalama kaptan ben gidemem de zorlamayı boşuna bulur, ama gerekçeyi konuşanın kendi gücüne bağlar. Biri genel bir yargı kurar, öteki konuşanın kendi durumunu bildirir.