Anlamı
1) saçı başı dağınık, tırnakları uzun ve pis (kadın); 2) çok becerikli.
Detaylı Açıklama
Cadı gibi, birbirinden çok uzak iki anlam taşıyan bir benzetmedir. Birinci anlamda saçı başı dağınık, tırnakları uzun ve pis bir kadın anlatılır. Bu anlamda söz kişinin dış görünüşüne yönelir ve kırıcıdır. İkinci anlamda ise çok becerikli biri için söylenir. Burada söz bir ustalığı, bir hüneri öne çıkarır ve takdir de bildirebilir. Becerinin alanı ev işleri, bir zanaat, ticaret ya da okul olabilir. İki anlamın hangisinin kastedildiği bağlamdan, özellikle de cümlenin geri kalanından anlaşılır. Görünüşten söz eden bir cümlede birinci, yapılan bir işten söz eden bir cümlede ikinci anlam öne çıkar. Söz cadı gibi bir kadın, cadı gibi görünmek, cadı gibi çıkmak biçimlerinde kurulabilir.
Örnek Cümleler
- Üç gün kulübede tek başına kalan teyzesi, saçı başı birbirine karışmış, tırnakları uzayıp kirlenmiş, cadı gibi bir hâlde kapıyı açtı.
- Nineleri cadı gibi bir kadındı; bir çuval yünü iki günde eğirir, bozulan dikiş makinesini de kendisi onarırdı.
- Yeni gelen muhasebeci cadı gibi çıktı, bir yıldır çözülemeyen hesap karışıklığını bir haftada düzeltti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Görünüş anlamında söylenirse kırar, çünkü kişinin dağınıklığını ve kirini yüzüne vurur. Beceriklilik anlamında ise bir takdir gibi duyulabilir. Dinleyen, sözün hangi yöne gittiğini konuşmanın konusundan ve konuşanın sesinden çıkarır.
Hayır; görünüşü anlatan birinci anlam bir kadın için söylenir, ama çok becerikli olmak anlamında böyle bir sınır yoktur. Bir zanaatkâr, bir öğrenci ya da bir esnaf da işindeki ustalık yüzünden cadı gibi diye anılabilir.
Saçı başı birbirine karışmak bakımsız olmayı anlatır ve cadı gibi benzetmesinin birinci anlamına yakındır. Benzetme bu bakımsızlığa uzun ve pis tırnakları da ekler. Becerikliliği anlatan ikinci anlamda ise iki kalıp arasında bir yakınlık kalmaz.