Anlamı
1) çağın gerektirdiği şartların gerisinde kalmak; 2) ask. yedek askerlik çağını doldurmuş olmak.
Detaylı Açıklama
Çağ dışı olmak ya da çağ dışı kalmak iki anlamda kullanılır. Birincisi, çağın gerektirdiği şartların gerisinde kalmaktır. Bu anlamda özne bir yöntem, bir yasa, bir araç, bir kurum ya da bir düşünce olabilir. Bir kişi de tutumları ve düşünceleri yüzünden çağ dışı kalmış sayılabilir: her yeniliğe karşı çıkan biri gibi. Kalıp böyle kullanıldığında bir eleştiri taşır; konuşan, söz konusu şeyin bugünün koşullarına uymadığını söyler. İkinci anlam askerlikle ilgilidir: yedek askerlik çağını doldurmuş olmak. Burada kişinin yedek askerlik için öngörülen çağı geride kalmıştır. Bu anlamda kalıp bir eleştiri taşımaz, yalnız bir durumu bildirir. Hangi anlamın kastedildiği konudan anlaşılır; askerlikten söz edilmiyorsa birinci anlam öne çıkar.
Örnek Cümleler
- Elle tutulan deftere dayanan stok düzeni, internetten sipariş alan rakiplerin yanında çağ dışı kaldı.
- Kızların okula gönderilmesine karşı çıkan muhtar, köyün gençlerine göre çoktan çağ dışı olmuştu.
- Seferberlik ilan edildiğinde babası çağ dışı olduğu için yedeklerle birlikte çağrılmadı, yalnız genç amcası silah altına alındı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çağın gerisinde kalmak, gelişmelere ve yeni düşüncelere uyum sağlayamamaktır ve tek bir anlamı vardır. Öteki kalıbın ilk anlamı buna çok yakındır; ikisi de aynı eleştiriyle bir yönteme ya da bir kişiye yöneltilebilir. Ayrım askerlikte ortaya çıkar: yaşını doldurmuş yedeği anlatan anlam yalnız çağ dışı olmakta vardır.
Yedek askerlik çağını doldurmuş kişiler için söylenir. Bir seferberlik haberinde, bir askerlik kaydında ya da bir aile büyüğünün geçmişi anlatılırken geçebilir. Bu kullanımda kişinin yetersizliği değil, yalnız yaşı söz konusudur.
Bu atasözü, zamanla şartların çok değiştiğini ve eski durumun kalmadığını söyler. Çağ dışı kalan bir şey de bu değişen şartlara uyamayan, eski durumdan geriye kalan bir şeydir. Atasözünün anlattığı değişim olmasa çağ dışı kalan bir şey de olmazdı.