Anlamı
ölüm sıkıntısı ve acısı içinde bunalmak.
Detaylı Açıklama
Can alıp can vermek, ölüm sıkıntısı ve acısı içinde bunalmak anlamına gelir. Kişi ağır bir hastalığın, büyük bir yaranın ya da yüksek bir ateşin içinde kıvranır. Nefesi daralır, ağrısı dinmez, çevresindekiler onun için ne yapacağını bilemez. Söz bu bunalmanın kendisini anlatır; kişinin sonunda ölüp ölmediğini söylemez. Hasta iyileşebilir de, o gece yitip gidebilir de. Bir savaş anlatısındaki yaralı, hastane odasında sabahı bekleyen bir yaşlı, maden kazasında enkaz altında kalan bir işçi ya da salgında yatağa düşmüş bir çocuk için kullanılabilir. Atlatan kişi sonradan kendi yaşadığını da böyle anlatabilir: o gece can alıp can verdim. Yanında bekleyenler de bu saatleri ağır yaşar; ama kalıbın öznesi acıyı çeken kişidir.
Örnek Cümleler
- Göçük altından çıkarılan madenci, hastaneye yetişene kadar ambulansta can alıp can verdi.
- Tifüse yakalanan dedem, köydeki yatağında üç gün can alıp can verdikten sonra yavaş yavaş iyileşti.
- Ağır yaralanan asker sargı yerinde can alıp can verirken yanındaki sıhhiye onun elini hiç bırakmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıpta can bir alınır bir verilir; kişi her an ölümle yaşam arasında gidip geliyormuş gibi görünür. Bu görüntü, ölüm acısının dalga dalga geldiğini düşündürür. Alınan ve verilen can aynı kişinindir.
Ölümle pençeleşmek can çekişmek anlamındadır ve görüntüsüyle ölüme karşı direnen bir kişiyi gösterir. Can alıp can vermek ise ölüm sıkıntısı ve acısı içinde bunalmayı anlatır; vurgu direnmeden çok bu acının kendisindedir. İkisi aynı hastanın başında söylenebilir.
Ölüm bir kara devedir ki herkesin kapısına çöker, ölümün herkese geleceğini söyler; bir kişinin değil, bütün insanların yazgısından söz eder. Can alıp can vermek ise belli bir kişinin ölüm acısı içinde bunaldığı anı anlatır. Biri genel bir gerçeği, öteki tek bir insanın acısını gösterir.