Anlamı
1) konuya en önemli yerinden yaklaşmak; 2) birinin en zayıf noktasından yararlanmak.
Detaylı Açıklama
Can damarından yakalamak iki anlamda kullanılır. Birincisi bir konuya en önemli yerinden yaklaşmaktır. Bir sorunu çözmeye çalışan uzman, bir tartışmayı yöneten kişi ya da bir konuyu anlatan öğretmen ayrıntıları bırakıp doğrudan işin özüne gider. Bu anlamda söz bir beceriyi, bir kavrayışı anlatır. İkinci anlam bir kişiye yöneliktir: birinin en zayıf noktasından yararlanmak. Bu nokta kişinin sevdiği biri, bir korkusu, bir borcu ya da bir zaafı olabilir. Bir satıcı müşterisini çocuğunun sağlığı üzerinden, bir rakip ötekini eski bir hatası üzerinden can damarından yakalayabilir. Yakalanan bir konuysa birinci, bir kişiyse ikinci anlam söz konusudur. İkinci anlamda yakalayanın neyi elde etmek istediği belirtilmez; bu bir para, bir onay ya da bir sessizlik olabilir.
Örnek Cümleler
- Yeni müfettiş raporlara boğulmadan, kazaların asıl sebebi olan vardiya düzenini sorarak meseleyi can damarından yakaladı.
- Hoca uzun girişleri atlayıp doğrudan arz ile talep arasındaki ilişkiye gelerek konuyu can damarından yakaladı.
- Borcunu ödeyemeyen esnafı kızının okul taksitlerini hatırlatarak can damarından yakalayan tefeci, dükkânın senedini de imzalattı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Can damarı, yaşam için en önemli damardır; kesildiğinde can gider. Kalıp bu görüntüyle hem bir konunun en önemli yerini hem de bir insanın en zayıf, en korunmasız noktasını anlatır. Oraya ulaşan, konuyu ya da karşısındakini tam yerinden tutmuş olur.
Yakındır ama aynı değildir. Zayıf yerinden yakalamak, birini eksik ya da yanlış bir davranışı yüzünden zor durumda bırakmaktır. Can damarından yakalamanın ikinci anlamında ise ortada bir kusur bulunması gerekmez; kullanılan şey bir sevgi ya da bir korku da olabilir.
Atasözü, bir durumun en çürük yerinden patlak verdiğini söyler. Can damarından yakalayan kişi de bu zayıf yeri bulur ve oraya yönelir. Atasözü zayıf noktanın kendiliğinden kopmasını, kalıp ise birinin o noktayı kullanmasını anlatır.