Anlamı
ölmek:
'Geçti Galip Dede candan yahu.' -Süruri.
Detaylı Açıklama
Bu deyim ölmek anlamında kullanılır; ancak doğrudan ve çıplak bir ölüm ifadesinden daha şiirli, daha içli ve daha eski bir tona sahiptir. İçinde canı bedenden ayıran, dünya ile bağın kesildiğini hissettiren yumuşak ama hüzünlü bir anlatım vardır. Bu yüzden özellikle edebî metinlerde, ağıtlarda, tasavvufi söyleyişlerde ve duygulu anlatılarda daha doğal görünür. Gündelik dilde çok sık duyulmasa da kullanıldığında cümleye derinlik katar. Ölümü yalnızca biyolojik bir son olarak değil, varlığın çekilip gitmesi gibi hissettirir. Bu yönüyle daha mecazlı ve estetik bir ölüm ifadesidir. Sertlikten çok hüzün ve kabulleniş taşır. Kişinin dünyadan usulca çekildiği izlenimini verdiği için anlatımda duygusal ağırlığı yüksektir. Böylece ölüm haberini sertleştirmeden derinleştirir.
Örnek Cümleler
- Yaşlı derviş, sabaha karşı sessizce candan geçmiş.
- Babası olayı duyunca "candan geçmek" deyimini kullandı.
- Sınıf arkadaşım sınavdan sonra "candan geçmek" dedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü daha dolaylı, daha şiirli ve daha eski bir anlatım taşır. Ölümü kabulleniş ve hüzünle birlikte duyurur.
Şiir, tasavvufi söyleyiş, ağıt, anı ve eski anlatı dili içinde daha doğal görünür. Günlük konuşmada ise daha seyrek kullanılır.
Evet, ikisi de ölümü dolaylı biçimde anlatır. Candan geçmek daha şiirli ve duygulu; can borcunu ödemek ise daha kaderci ve ağırbaşlıdır.