Deyim

Candan Geçmek Ne Demek?

Anlamı

ölmek:
'Geçti Galip Dede candan yahu.' -Süruri.

Detaylı Açıklama

Candan geçmek, ölmek demektir. Deyimde can, insanı yaşatan güç olarak anılır; kişinin bu güçten ayrılması hayatın bitişi olarak dile gelir. Öznesi ölen kişidir. Köyün yaşlı imamı da, uzak bir cephede yaralanan bir er de, adı bütün kasabaca bilinen bir terzi de candan geçebilir. Kalıp bir ölüm haberini veren cümlede de, bir yakını anan bir konuşmada da kurulabilir. Benzer görünen canından geçmek iyelik eki taşır ve başka bir anlama gelir. Candan geçmek ise ölümün kendisini bildirir. Kalıp ileriye dönük de söylenebilir: hepimiz bir gün candan geçeceğiz. Bu yüzden iki kalıbın biri ötekinin yerine konamaz. Toprak olmak deyimi de ölmeyi anlatır; ikisi bir yas konuşmasında yan yana duyulabilir.

Örnek Cümleler

  1. Seksen yılını o yaylalarda geçiren çoban, geçen kış bir gece uykusunda candan geçti.
  2. Cepheden yaralı dönen genç er, köyüne vardıktan iki gün sonra candan geçti ve köy mezarlığına gömüldü.
  3. Kasabanın tek eczacısı candan geçince, ilaç almak isteyenler komşu ilçeye gitmek zorunda kaldı.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Aynı şeyi anlatmaz. Canından geçmek ölmek için hazır olmaktır; kişi uğrunda ölümü göze alır ama henüz yaşamaktadır. Candan geçmek ise ölümün gerçekleştiğini bildirir, bu yüzden «uğrunda canından geçmeye hazırım» ile «yaşlı adam candan geçti» cümleleri farklı şeyler söyler.

Süruri bir dizesinde Galip Dede'nin ölümünü «Geçti Galip Dede candan yahu» diye bildirir. Dizede fiil başa alınmış, kalıbın iki parçası arasına ölen kişinin adı girmiştir. Bu sıralama, kalıbın ögelerinin şiirde yer değiştirebildiğini gösterir.

Söylemez; candan geçmek yalnız hayatın sona erdiğini bildirir. Ölüme yol açan hastalık, yaş ya da kaza cümlenin öteki ögelerinden öğrenilir: uzun süren hastalığının ardından candan geçti. Kalıbın kendisi bu bilgiyi taşımaz, yalnız sonucu verir.