Anlamı
çok kızgın olmak, öfkelenmek:
'Öte yandan Osman da canı burnundan çıkarak 'karışma, hırsını alsın, anne!' der.' -M. Seyda.
Detaylı Açıklama
Canı burnundan çıkmak, çok kızgın olmak ve öfkelenmek demektir. Kalıbın anlattığı öfke hafif bir sinirlenme değil, kişiyi sarsan bir kızgınlıktır. Öfkeyi doğuran şey bir haksızlık, bir ihmal, uzun süre bekletilmek ya da defalarca tekrarlanan aynı yanlış olabilir. Öfkelenen kişi bağırabilir, kapıyı çarpıp çıkabilir ya da öfkesini içinde tutabilir; kalıp öfkenin nasıl dışa vurulduğunu söylemez. Söz bir anlatıda kişinin hâlini betimlerken de, konuşanın kendi öfkesini anlatırken de kullanılır: canım burnumdan çıktı, artık bu kadarı fazla. Kalıp zarf-fiille de kurulabilir ve öfkeyle yapılan bir işi niteler: canı burnundan çıkarak telefonu kapattı. Öfkenin kime yöneldiği de kalıpta yer almaz, cümlenin öteki ögelerinden öğrenilir.
Örnek Cümleler
- Üçüncü kez yanlış adrese giden kargo yüzünden canı burnundan çıkan Selim, şirketi arayıp şikâyetini yazdırdı.
- Kardeşi oyuncak arabasını kırınca canı burnundan çıkan çocuk, odasına kapanıp bir saat kimseyle konuşmadı.
- Toplantıya hazırlıksız gelen ekibi dinleyen müdürün canı burnundan çıktı; yine de müdür sesini yükseltmeden toplantıyı erteledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Seyda'nın cümlesinde Osman canı burnundan çıkarak annesine «karışma, hırsını alsın» der. Öfke burada bir söze dönüşmüştür ve kalıp, konuşmanın hangi duyguyla yapıldığını anlatır. Cümle Osman'ı neyin kızdırdığını ayrıca açıklamaz.
Kalıpta can, öfkenin baskısıyla bedenden taşacakmış gibi burundan çıkmak üzere düşünülür. Bu abartılı görüntü öfkenin şiddetini duyurur. Aynı organ, canı burnuna gelmek kalıbında ise bir işin insanı ne kadar zorladığını anlatmak için kullanılır.
Atasözü, öfkesine kapılarak iş görenin sonunda güç duruma düşeceğini söyler. Canı burnundan çıkmak ise öfkenin kendisini anlatır ve bir sonuç bildirmez. İki söz bir arada düşünüldüğünde, öfkeyle verilen bir kararın bedeli öne çıkar.