Anlamı
zarara veya kötülüğe uğrayan kimse acısını çıkarmak için aşırı çaba harcar.
Detaylı Açıklama
Canı yanan eşek attan yüğrük olur, zarara ya da kötülüğe uğrayan kişinin acısını çıkarmak için aşırı çaba harcadığını anlatır. Uğranılan zarar bir haksızlık, bir aldatılma, bir yenilgi ya da bir kayıp olabilir. Kişi bu acıyı unutmaz; onu karşılayacak bir iş yapmak için gücünün de üstüne çıkar. Acısını çıkarmak, uğranılan zararı karşılayacak bir şey yapmak demektir. Haksız bir kararla yarıştan elenen bir sporcunun ertesi yıl gece gündüz çalışması da, dolandırılan bir esnafın kaybını kapatmak için durmadan uğraşması da bu söze uyar. Atasözü bu çabanın sonunda başarı gelip gelmediğini söylemez. Söz bir kişiyi anlatırken de, bir topluluğun ya da bir takımın kararlılığını anlatırken de anılabilir.
Örnek Cümleler
- Canı yanan eşek attan yüğrük olur: haksız bir kararla elenen genç güreşçi, bütün yaz herkesten önce salona geldi.
- Ortağı tarafından dolandırılan esnaf kaybını kapatmak için iki yıl gece gündüz çalıştı; canı yanan eşek attan yüğrük olur sözü onda doğru çıktı.
- Komşu köyün takımına beş gol yiyen gençler rövanşa kadar her akşam top koşturdu; canı yanan eşek attan yüğrük olur.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Atasözünde eşek, attan yavaş bir hayvan olarak düşünülür; yüğrük ise hızlı koşan demektir. Canı yanan eşeğin attan daha hızlı koşması, uğranılan acının kişiye beklenmedik bir güç verdiğini anlatır. Benzetme, çabanın büyüklüğünü bu karşıtlıkla gösterir.
Aynı değildir. Öç almak, kötülüğün acısını yine kötülük yaparak çıkarmaktır. Atasözü ise yalnız acısını çıkarmak için aşırı çaba harcamaktan söz eder; bu çaba bir intikama da, kaybı yeniden kazanmaya da yönelebilir.
Yüğrük at yemini artırır, bir işte üstün çaba gösterenlerin o ölçüde karşılık gördüğünü söyler. İki atasözünde de yüğrük, yani hızlı koşan hayvan, büyük çabanın simgesidir. Biri çabanın karşılığını, öteki çabayı doğuran acıyı anlatır.