Anlamı
1) çok hoşlanmak: Bu limonata canıma değdi. 2) ruhu şad olmak: Babanın canına değsin.
Detaylı Açıklama
Canına değmek iki anlamda kullanılır. Birincisi çok hoşlanmaktır: sıcak bir günde içilen soğuk bir limonata, uzun bir yolun sonunda yenen bir tas çorba ya da yorgun bir akşam dinlenen bir türkü kişinin canına değer. Bu anlamda söz bir beğeniyi, içten gelen bir hoşnutluğu dile getirir. Konuşan beğenisini kendi canına bağlar: bu kahve canıma değdi. İkinci anlam ruhu şad olmaktır; söz ölmüş bir kimse için kullanılır ve bir dilek biçiminde söylenir: babanın canına değsin. Bu dileği söyleyen, yapılan iyiliğin ölen kişiyi sevindirmesini ister. İki anlam ilk bakışta birbirinden uzak görünse de ikisinde de bir hoşnutluk vardır; biri yaşayanın, öteki ölmüş birinin hoşnutluğudur.
Örnek Cümleler
- Yaylada bütün gün yürüdükten sonra içtiğimiz soğuk ayran, hepimizin canına değdi.
- Annesinin pişirdiği tarhana çorbası, yıllar sonra gurbetten dönen işçinin canına değdi.
- Babalarının ölüm yıl dönümünde mahalleye lokma dağıtan kardeşler, her tabağı uzatırken «Babamızın canına değsin» dedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İkinci anlamda söz, ölmüş biri için yapılan bir iyilik ya da hayır işi sırasında söylenir. Dağıtılan bir yemek, bir yardım ya da onun adına yapılan bir bağış için «canına değsin» denir. Böylece iyilik, ölen kişinin anısına bağlanmış olur.
Ruhu şad olsun, ölülerin sevinmesini, mutlu olmasını dileyen bir sözdür. Canına değmek de ikinci anlamında ruhu şad olmak demektir; bu yüzden «canına değsin» ile «ruhu şad olsun» aynı dileği taşır. İlki bir ikramın ya da bir hayır işinin ardından da söylenebilir.
Atasözü, insanın öldüğünde malını öbür dünyaya götüremeyeceğini, bu yüzden kendisi için de hayırlı işler için de harcamaktan kaçınmaması gerektiğini söyler. Canına değmek de bu iki ucu taşır: kişinin kendi keyfi için yaptığı bir harcama canına değer, ölmüş biri adına yapılan bir hayır da onun canına değsin diye yapılır.