Anlamı
aynı yol üzerinde dönerek gitmek:
'Kırmızı balıklar birdenbire canlanırlar ve kavanozun içinde birbiri ardınca keyifli keyifli çark çevirmeye başlarlar.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, asıl anlamında bir eksen çevresinde dönerek hareket etmek için kullanılır; mecazda ise bir işin dönüp durmasını, aynı daire içinde sürmesini anlatabilir. Özellikle su, makine, oyuncak, akvaryum içindeki hareket ya da bir düzenin sürekli işlemesi gibi sahnelerde canlı durur. Söylenişinde hem devinim hem de tekrar hissi vardır. Deyimin gücü, hareketin doğrusal değil dairesel olduğunu duyurmasından gelir. Bir şey ilerlemekten çok dönmektedir. Bu da söze hem görsel hem de ritmik bir etki kazandırır. Deyim, bir düzenin çalıştığını ama aynı zamanda aynı eksende dönüp durduğunu da hissettirir. Bu yüzden içinde hem işleyiş hem tekrar duygusu birlikte bulunur. Hareketin sürekliliği, ifadenin en belirgin yanıdır.
Örnek Cümleler
- Bu gidişle yakında o da çark çeviriyor diye konuştular.
- Herkes fark etti ki çoktan çark çevirmiş.
- Bir baktık ki çoktan çark çevirmiş.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Dairesel ve sürekli hareket hissidir. Bu sayede söz göz önünde kolayca canlanır. Deyimin gücü, hareketin doğrusal değil dairesel olduğunu duyurmasından gelir.
Evet. Bir düzenin aynı şekilde sürüp gitmesini anlatmak için mecazen de kullanılabilir. Bu deyim, asıl anlamında bir eksen çevresinde dönerek hareket etmek için kullanılır; mecazda ise bir işin dönüp durmasını, aynı daire içinde sürmesini anlatabilir.
Makine, su düzeni, oyuncak, akvaryum ve dönme hareketi içeren her sahnede daha doğal görünür. Özellikle su, makine, oyuncak, akvaryum içindeki hareket ya da bir düzenin sürekli işlemesi gibi sahnelerde canlı durur.