Anlamı
hlk. geçimini sağlamak.
Detaylı Açıklama
Çarkı döndürmek, geçimini sağlamak anlamına gelen halk ağzına ait bir söyleyiştir. Çark burada bir evin, bir ailenin ya da bir dükkânın düzenini karşılar; o düzenin işlemesi için gereken para kazanılır. Kalıp bir çalışma hayatını, kazanılan parayla giderlerin karşılanmasını anlatır. Çarkı döndüren kişi kirayı, mutfağı, çocukların okul masraflarını karşılayabilir. Çark tek bir kişinin emeğiyle dönebileceği gibi bir ailenin birlikte çalışmasıyla da dönebilir. Geçimin hangi işle sağlandığı kalıpta söylenmez; bir maaş, bir dükkân, bir tarla ya da gündelik bir iş olabilir. Söz bir yakınmanın içinde de duyulabilir: bu maaşla çarkı döndürmek zor. Ailenin geçimini üstlenen kişi için çarkı o döndürüyor da denebilir.
Örnek Cümleler
- Kocası hastalanınca evin çarkını döndürmek ona kaldı; sabahları temizliğe, akşamları dikişe gitti.
- Küçük bakkal dükkânıyla otuz yıl çarkı döndüren Hasan Efendi, üç çocuğunu da okuttu.
- Kira ve faturalar artınca iki maaşla bile çarkı döndürmekte zorlanan aile, arabasını sattı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ekmeğini kazanmak da geçimini sağlamaktır ve çarkı döndürmekle aynı anlamı taşır. Ekmeğini kazanmak geçimi ekmek sözcüğüyle, kişinin karnını doyurmasına bağlar. Çarkı döndürmekte ise ekmek yerine çark vardır; bu söyleyiş halkın konuşma dilinden gelir.
Tıkırını yoluna koymak, geçim düzenini iyi bir biçimde sağlamaktır; kalıp rahat bir geçimi anlatır. Çarkı döndürmek ise geçimin ne kadar rahat olduğunu söylemez. Tıkırını yoluna koyan biri çarkı döndürür, ama çarkı döndüren herkes tıkırını yoluna koymuş sayılmaz.
Bu atasözü, geçimini sağlamak için gezip dolaşan, birçok kapıya başvuran kişinin aç kalmayacağını söyler. Çarkı döndürmek de geçimi sağlamaktır. Atasözü bunun bir yolunu gösterir, kalıp ise ulaşılan sonucu anlatır.