Deyim

Cartayı Çekmek Ne Demek?

Anlamı

argo ölmek:
'Yarın cartayı çektim mi, kefensiz mefensiz it ölüsü gibi meydanda kalacak leşim.' -O. Kemal.

Detaylı Açıklama

Cartayı çekmek, argoda ölmek demektir. Kalıp ölümü argo bir dille anar; söylenen şey ağır bir olay olsa da söyleyiş teklifsiz ve serttir. Söz, konuşanın kendi ölümünü anarken de, bir başkasının ölümünden söz ederken de kullanılabilir. Kalıp ölümün nasıl olduğunu söylemez; bir hastalık, bir kaza ya da yaşlılık sözün dışında kalır. Ölümün bir olasılık olarak anıldığı cümlelerde de geçebilir: bu gidişle cartayı çekeceğiz. Ölüm haberini veren biri de bu sözü kullanabilir; ama kalıp bir yas ortamının dilinden çok argoya aittir. Söz bir korkunun, bir alayın ya da bir umursamazlığın içinde duyulabilir. Kalıbın sözcükleri ayrı ayrı açıklanmaz; söz bütün olarak ölmeyi anlatır.

Örnek Cümleler

  1. Ölümden dönen yaşlı denizci, hastane yatağında 'Bu sefer cartayı çekiyordum' diyerek gülümsedi.
  2. Yıllarını hapiste geçiren yaşlı mahkûm, tahliyesine bir ay kala koğuşunda cartayı çekti.
  3. Filmdeki muhbir, çete onu bulursa cartayı çekeceğini bildiği için şehri bir gece ansızın terk etti.

Diğer Deyimler ve Atasözleri

Sıkça Sorulan Sorular

Konuşan, yarın cartayı çekerse kefensiz, it ölüsü gibi meydanda kalacağını söyler. Kalıp burada çektim mi biçimiyle bir koşul kurar; gelecekte olabilecek bir ölüm konu edilir. Cümle, ölümün ardından gömülmeden kalma kaygısını dile getirir.

Cavlağı çekmek de argodur ve ölmek anlamına gelir; iki kalıp eş anlamlıdır. Aralarındaki ayrım yalnız sözcük seçimindedir: biri carta, öteki cavlak sözcüğüyle kurulur. Zartayı çekmek ve mortoyu çekmek de aynı anlamı taşıyan başka biçimlerdir.

Ağrısız baş mezarda gerek, herkesin bir sıkıntısı olduğunu ve bu sıkıntıların ancak ölümle biteceğini söyler. Cartayı çekmek ise yalnız ölmeyi bildirir, sıkıntılardan söz etmez. Atasözü ölüme bir son olarak bakar; argo kalıp onu teklifsiz bir sözle anar.