Anlamı
argo ölmek:
'Ne olacak a canım, hepimiz de ya bir kaza neticesinde veyahut kazasız olarak cavlağı çekeceğiz.' -Halikarnas Balıkçısı.
Detaylı Açıklama
Cavlağı çekmek, argoda ölmek anlamına gelir. Söz ölümü açıkça adlandırmak yerine argo bir söyleyişe başvurur; böylece ağır bir konu teklifsiz bir sesle anılır. Ölümün nasıl ve ne zaman geldiği kalıpta yer almaz; bir kaza da olabilir, uzun bir hastalık ya da yaşlılık da. Söz bir şakanın, bir umursamazlığın ya da bir kaderciliğin içinde duyulabilir. Bir hikâyede, bir kahvehane sohbetinde ya da arkadaşlar arasındaki bir şakalaşmada geçebilir. Ölüm için argoda çekmek fiiliyle kurulmuş başka kalıplar da vardır: mortoyu çekmek, zartayı çekmek. Bu kalıplar arasındaki ayrım anlamda değil, seçilen sözcüktedir. Söz ölen kişiye bir değer biçmez; onun nasıl biri olduğunu anlatmaz, yalnız öldüğünü haber verir.
Örnek Cümleler
- Yıllarca denizde fırtınalarla boğuşan kaptan, köyündeki evinde yatağında cavlağı çekti.
- Mahallenin şakacı berberi, 'Ben cavlağı çekince bu makası kime bırakacağım?' diye çırağına takıldı.
- Romanın sonunda kötü adam, kendi kurduğu tuzağa düşüp cavlağı çekiyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Cümlede konuşan, hepimizin ya bir kaza sonucu ya da kazasız cavlağı çekeceğini söyler. Kalıp burada herkesi kapsayan bir ölüm yargısında geçer. Ne olacak a canım sözü, konuşanın bu konuyu ağırlaştırmadan andığını gösterir.
Kalıbı değiştirmek de argoda ölmek demektir; dinlendirmek fiiliyle de söylenir. Cavlağı çekmekle anlamları aynıdır; biri bedeni bir kalıba, öteki ölümü bir çekme eylemine bağlar. Argoda ölüm için kurulmuş birçok kalıp birbirinin yerine kullanılabilir.
Kalıp bir kişinin kendi ölümü için de, bir başkasının ölümü için de kurulabilir: ben cavlağı çekince, komşu cavlağı çekmiş. Bir topluluğun ortak yazgısı da bu sözle anılabilir. Argo olduğu için ölüm burada teklifsiz bir sesle haber verilir.