Anlamı
birbirinin sözünü keserek susmamacasına konuşmak:
'Arif gibi bir adamla çene yarışına girmek istememekle beraber susup oturamazdı.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Çene yarışına girmek, birbirinin sözünü keserek susmamacasına konuşmaktır. Taraflardan her biri ötekinden daha çok konuşmaya, son sözü kendisi söylemeye çalışır. Sözünü kesmek, karşıdakinin konuşmasını bitirmesine fırsat vermemektir. Yarış bir tartışmada, bir televizyon programında, bir aile sofrasında ya da bir iş toplantısında olabilir. Kalıp kızgın bir tartışmayı da, şakalaşmaya dönen bir atışmayı da anlatabilir. Kalıpta söylenenin içeriği değil, konuşmanın kesilmeden sürmesi öne çıkar. Girmek fiili, kişinin bu yarışa katıldığını anlatır; olumsuz kuruluşu yarışa katılmamayı bildirir: onunla çene yarışına girmem. Kalıp bir sitemin ya da bir uyarının içinde geçebilir. Konuşanlardan biri yarışı bırakabilir, öteki konuşmayı sürdürebilir. Böyle bir yarış kalabalık bir masada sesin yükselmesine, konuşmaların birbirine karışmasına yol açabilir.
Örnek Cümleler
- Televizyondaki tartışma programında iki konuk çene yarışına girince sunucu, ikisinin de mikrofonunu kapattı.
- Bayram sofrasında siyaseti konuşan amcalar çene yarışına girdi, çocuklar sessizce masadan kalktı.
- Toplantıda müdürle çene yarışına girmek istemeyen genç mühendis, söz sırası gelene kadar sustu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Esendal'ın cümlesinde kişi 'Arif gibi bir adamla çene yarışına girmek' istemez, ama 'susup oturamaz'. Cümle iki isteği karşı karşıya koyar: yarıştan kaçınma ve susmama. Kişinin bu durumda ne yaptığı tanığın bu cümlesinde söylenmez.
Çene yarıştırmak, karşılıklı ve uzun bir gevezeliktir. Çene yarışına girmekte buna söz kesme eklenir; taraflar birbirine fırsat vermeden konuşur. İkisinde de karşılıklı bir konuşma vardır; biri gevezeliği, öteki söz kesmeyi öne çıkarır.
Lafa karışmak, başkaları konuşurken söze girmek, konuşmaya katılmaktır; tek bir müdahale olabilir. Çene yarışına girmekte ise söze girmek karşılıklı ve sürekli hâle gelir. Lafa karışan biri bir cümleyle susabilir; çene yarışında ise taraflar susmamaya çalışır.