Anlamı
karşılıklı gevezelik etmek, çok konuşmak:
'Çene yarıştırmak gelmiyordu içimden.' -O. Kemal.
Detaylı Açıklama
Çene yarıştırmak, karşılıklı gevezelik etmek, çok konuşmaktır. Kalıp en az iki kişinin birlikte konuşmasını anlatır; konuşma karşılıklıdır. Konuşanlar bir masada, bir bekleme salonunda, bir yolculukta ya da bir telefon konuşmasında olabilir. Konuşulan şey gündelik bir mesele, bir dedikodu ya da eski bir anı olabilir. Söz bir keyfin de, bir bıkkınlığın da anlatımına uyar. Konuşanlardan biri susunca öteki hemen başka bir konu açabilir. Olumsuz kuruluşu konuşmaya isteksizliği bildirebilir: kimseyle çene yarıştıracak hâlim yok. Yarıştırmak fiili konuşmanın karşılıklı ve bitmeyen bir sırayla sürdüğünü akla getirir. Kalıbın öznesi konuşanlardan biri de olabilir, ikisi birden de: komşusuyla çene yarıştırdı, kadınlar çene yarıştırdı. Konuşma kısa bir bekleyişi doldurabilir, uzun bir akşamı da.
Örnek Cümleler
- Otobüs durağında bekleyen iki yaşlı kadın, otobüs gelene kadar fiyatlar üzerine çene yarıştırdı.
- Kuaförde saçlarının kurumasını bekleyen müşteriler, bütün öğleden sonra çene yarıştırdı.
- Gece vardiyasından yorgun dönen Ali, kapıda karşılaştığı komşusuyla çene yarıştıracak durumda değildi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kemal'in cümlesinde konuşan, 'Çene yarıştırmak gelmiyordu içimden' der. Karşılıklı ve uzun bir konuşmaya hiç isteği olmadığını bildirir. Neden istemediği ya da kimle konuşması gerektiği tanığın bu cümlesinde açıklanmaz.
Çene yarışına girmekte kişiler birbirinin sözünü keserek susmamacasına konuşur; konuşmada bir çekişme vardır. Çene yarıştırmakta ise karşılıklı gevezelik ve çok konuşma anlatılır, söz kesme kalıbın parçası değildir. Biri çekişmeli bir konuşmayı, öteki uzun ve karşılıklı bir sohbeti akla getirir.
Laf yetiştirmek, birinin söylediklerine olur olmaz karşılık vermektir; böyle biri çene yarıştırmaya kalkmış sayılır. Yani laf yetiştiren, karşısındakiyle bir söz yarışına başlamış olur. Çene yarıştırmak ise bu karşılıklı konuşmanın kendisini anlatır.